حیاء

حیاء

مردی از انصار برادرش را به شدت به خاطر شرم و حیای زیادیش ملامت نموده، از او می‌‌خواست که اندکی از این حیای خود را کم کند، پیامبر ج از آنجا می‌‌گذشت و صدای آن‌ها را شنید، به مرد گفت: «دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنَ الإِيمَانِ». [متفق علیه] یعنی: «رهایش کن، زیرا حیاء از جمله‌ی خصائص ایمانی است».

حیاء چیست؟

حیا یعنی آنکه انسان از عیب و خطا خجالت بکشد. حیا جزو ایمان است چنانچه پیامبر ج فرمود: «الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً، وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ». [متفق علیه] یعنی: «ایمان هفتاد و چند شاخه است، و حیاء شاخه‌ای از ایمان است». بلکه حیاء و ایمان دو همنشین و دوستی هستند که از هم جدا نمی‌‌شوند. رسول خدا ج می‌‌فرماید: «الحياء والإيمان قُرَنَاء جميعًا، فإذا رُفِعَ أحدهما رُفِعَ الآخر». [حاکم] یعنی: «حیا و ایمان دو هم‌نشینند که با کنار رفتن یکی دیگری نیز می‌‌رود».

خلق شرم و آزرم مانع حق‌گویی، طلب علم و یا امر به معروف و نهی از منکر انسان مسلمان نمی‌‌باشد. در این موارد حیاء ضرورت نداشته و مسلمان بایستی در آن عرصه‌ها رعایت ادب و حکمت را بنماید. مسلمان در جستجوی علم و دانش است، و از پرسیدن آنچه نمی‌‌داند خجالت نمی‌‌کشد. صحابه از پیامبر ج درباره‌ی ریز‌ترین مسائل سؤال نموده و آن حضرت ج بی‌آنکه خجالت و شرم مانع گردد، جواب سؤالات‌شان را می‌‌داد.

حیای خداوندأ:

یکی از صفات خداوند متعال صاحب شرم و پوشنده است و حیا و پوشش را دوست می‌‌دارد. پیامبر ج فرمود: «إِنَّ اللَّهَ حَيِيٌّ سِتِّيرٌ يُحِبُّ الْحَيَاءَ». [ابوداود و نسائی] یعنی: «خداوند صاحب شرم و حیا و بسیار پوشنده است، و حیا و پوشاندن را دوست می‌‌دارد».

حیای پیامبر ج:

پیامبر ج با شرم و حیاترین مردم بود. هنگامی که از چیزی کراهت داشت صحابه آن را در چهره‌ی ایشان می‌‌دیدند. هر وقت در مورد یکی از مسلمین چیزی را که ناپسند می‌‌داشت برای او تعریف می‌کردند سخنانش را متوجه وی نساخته و نمی‌‌فرمود: که چرا فلانی این‌چنین و آنچنین کرد؟ بلکه می‌‌فرمود: چرا عده‌ای اینگونه عمل می‌‌نمایند؟ بدون اینکه اسم آن شخص را بیاورد تا آبرویش برود. پیامبر ج هیچ‌گاه بدزبان و یاوه گوی نبوده و کسی نبود که در کوچه و خیابان داد و فریاد نماید.

انواع حیا:

شرم از خدا:

فرد مسلمان در برابر خداوند سبحان ادب نگه داشته و از او شرم دارد. شکر نعمت‌های خداوند را بجای آورده، و البته احسان و فضل خدا را در مورد خویش انکار نکرده، قلبش را لبریز از ترس و مهابت پروردگار کرده و نفس خویش را مظهر وقار و بزرگی خداوند قرار داده، گناه خویش را نمایان ننموده و با کارهای زشت و ناپسند خویش را نمی‌‌آلاید. چرا که می‌‌داند خدا بر کردار او آگاه است و گفته‌هایش را شنیده و همواره او را می‌‌بیند. خداوند متعال درباره‌ی کسانی که بدون شرم داشتن از او سبحانه و تعالی به گناه و نافرمانی دست می‌‌یازد، می‌‌فرماید: ﴿يَسۡتَخۡفُونَ مِنَ ٱلنَّاسِ وَلَا يَسۡتَخۡفُونَ مِنَ ٱللَّهِ﴾ [النساء: 108]. یعنی: «[کارهاى نارواى خود را] از مردم پنهان مى‏دارند و[لى نمى‏توانند] از خدا پنهان دارند...».

مسلمانی که هنگام ارتکاب گناه و معصیت از پروردگارش شرم دارد، به شدت از خداوند خجالت کشیده و به سرعت به سوی پروردگار خویش بازمی گردد و طلب بخشش و مغفرت می‌‌کند. پیامبر ج فرمودند: «اسْتَحْيُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ». یعنی: «از خداوند آنچنان که شایسته‌ی او است شرم داشته باشید». گفتند: یا رسول الله، سپاس خدای را، ما از خداوند شرم داریم. فرمود: «لَيْسَ ذَاكَ وَلَكِنَّ الاِسْتِحْيَاءَ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ أَنْ تَحْفَظَ الرَّأْسَ وَمَا وَعَى وَتَحْفَظَ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى وَتَتَذَكَّرَ الْمَوْتَ وَالْبِلَى وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَةَ تَرَكَ زِينَةَ الدُّنْيَا فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدِ اسْتَحْيَا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ». [ترمذی و احمد] یعنی: «نه بدان‌گونه، آزرم داشتن از خداوند چنانچه سزاوار است اینست که: سر خویش و هرچه می‌‌اندوزد، شکم خویش و آنچه دربرمی گیرد را نگاه داشته و مرگ و فساد و کهنگی آن را به خاطر آورد. و اگر خواستار آخرت است پیرایه‌های زندگانی دنیا را رها نماید، آنکه چنین عمل کرد، از خداوند شرمی را که سزاوار است داشته است».

شرم و حیا از پیامبر ج:

مسلمان از پیامبر ج شرم داشته و پایبند سنت‌ها و تعالیم گرانقدر وی بوده و به آن تمسک می‌‌جوید.

شرم از مردم:

مسلمان از مردم شرم دارد، در دادن حقی که بر آن‌ها واجب است کوتاهی نکرده، نیکی‌های آنان در حق خویش را انکار ننموده، با آنان به زشتی سخن نگفته، و عورت خویش را مقابل آنان آشکار نمی‌‌نماید. مردی از پیامبر ج پرسید: یا رسول الله، از که باید عورت را پوشاند کجا لازم نیست؟ پیامبر ج فرمود: «احْفَظْ عَوْرَتَكَ إِلاَّ مِنْ زَوْجَتِكَ أَوْ مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ». یعنی: «عورت خود را جز از همسرت و آنکه دستتان مالکش گشته است، بپوشان». گفت: یا رسول الله، و اگر چنانچه کسانی درهم آمیخته باشند چه؟ پیامبر ج فرمود: «إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لاَ يَرَاهَا أَحَدٌ فَلاَ يَرَيَنَّهَا». یعنی: «اگر توانستی چنان کنی تا کسی نبیند، چنان کن». گفت: یا رسول الله، و اگر کسی در خلوت (تک و تنها) بود؟رسول خدا ج فرمود: «فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ يُسْتَحْيَا مِنْهُ مِنْ النَّاسِ». یعنی: «بدان که خداوند شایسته تراست که مردم از او حیا کنند». [ابوداود].

نشانه‌ی شرم و حیای فرد مسلمان این است که چشمان خود بر حرام و هر منظره‌ی زیانباری که نباید دید، بپوشاند. شرم و حیا ایجاب می‌‌کند که دختر مسلمان در پوشش خویش حجاب را رعایت کرده و از جسم آنچه را خداوند حرام نموده آشکار نسازد و بدینسان حجب و حیا را عنوان و منش خویش قراردهد و نشانه‌ای باشد از پاکی و عفت وی که پیوسته بیان می‌‌دارد:

«زِينَتِي دَوْمــًا حـيـــائـي واحْـتِشَـامِـي رَأسُ مـَـالِي».

یعنی: «آراستگی من هرزمان شرم و حجب من است و سرمایه‌ام حیا و وقار من است!».
شرم و حیای مومن باعث می‌‌شود تا آنکه او را میانه‌ای با سخنان و کردار زشت و برخورد تند و ستم نباشد، که این‌ها صفات دوزخیان است و بس!.

پیامبر خدا ج بیان می‌‌فرماید که: «الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ وَالإِيمَانُ فِى الْجَنَّةِ وَالْبَذَاءُ مِنَ الْجَفَاءِ وَالْجَفَاءُ فِى النَّارِ». [ترمذی و حاکم] یعنی: «حیا از ایمان است و ایمان در بهشت است. بی‌حیایی و فحاشی از ستمکاری است و ستم در آتش[دوزخ] است».

فضیلت حیا:

حیا نزد خداوند متعال منزلتی والایی دارد. این خصلت زیبا انسان را به‌سوی انجام کارهای خیر رهنمود ساخته و از بدیها دور می‌‌سازد. به همین دلیل حیا همواره باعث بارش باران خیر و برکت و نفع بر دارنده‌اش می‌‌باشد. چنانکه پیامبر ج می‌‌فرمایند: «الْحَيَاء لَا يَأْتِي إِلَّا بِخَيْرٍ». [متفق علیه] یعنی: «حیاء جز خیر چیزی را ببار نمی‌‌آورد». و نیز فرموه است: «الْحَيَاءُ كُلُّهُ خَيْرٌ». [مسلم] یعنی: «حیاء همه‌اش خیر است».

بنابراین می‌‌توان گفت که انسان مسلمان باید شرم و حیا را پیوسته خلق و خوی همیشگی‌اش قرار دهد، تا آنگاه که به رضا و خرسندی پروردگارش دست یابد.

شاعر گفته است:

حـياؤك فـاحفـظـــه عَلَيْك وإنمـا

يَدُلُّ على فِعْلِ الكـريــمِ حيــاؤُهُ

معنی شعر:

شرمت را پاس بدار و بدان

بلند نظران را نشان راه‌شان حیاست!

و دیگری چنین می‌‌سراید:

إذا لـم تَخْــشَ عاقبـة اللَّـيـالي		ولـم تَسْتَحْي فـاصنـعْ مـا تـشــاءُ
فـلا واللـه مـا فـي الْعَيْشِ خيــرٌ		ولا الدنيا إذا ذهـــب الحيـــــاءُ

یعنی:

اگر از پایان سیاهی شب باکی نداری		اگر شرمی نداری، هرچه خواهی بکن
که قسم به آن خدا که زندگی لطفی ندارد		و دنیا ارزش ندارد بعد رفتن آزرم! جج

مترجم: مسعود

مصدر: سایت نوار اسلام

IslamTape.Com