مشورت در امور خاص مستحب است و در مسائل سیاسی و نظامی و امور عمومی دیگر، واجب.
خداوند میفرماید:
﴿وَشَاوِرۡهُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِۖ فَإِذَا عَزَمۡتَ فَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِ﴾ [آلعمران: 159].
«در کارها با آنان مشورت کن و هنگامی که (پس از شور و تبادل نظر) تصمیم به انجام کاری گرفتی (قاطعانه دست به کار شو و) بر خدا توکل کن».
حسن بصری و ضحاک رحمها الله میگویند: خدا به پیامبرش از آن رو امر به مشورت نمیکند که به رأی و مشورت آنان نیازمند است، بلکه بدین خاطر است که میخواهد به آنان بیاموزد که در مشورت، خیر نهفته است و دیگر اینکه امت بعد از او به همین شیوه از او پیروی و اقتدا کنند([1]).
ابن عطیه رحمه الله میگوید: مشورت از مبانی شریعت است و هر مسئولی که با عالمان و دینداران مشورت نکند، عزل او واجب است.
ابن خویز منداد رحمه الله میگوید: بر مسئولان در مسائلی از دین که برایشان مشکل مینماید و آنچه مربوط به بخش نظامی مملکت میشود و آنچه را که نمیدانند، در این امور مشورتشان با علماء واجب است و آنچه به مصالح و منافع عمومی مربوط میشود باید با بزرگان و ریشسفیدان قوم مشورت کنند و آنچه به مصلحت کشور و آبادانی آن مربوط است باید با قشر نویسنده و وزیران و کارگزاران مشورت کنند.
دیدگاهی که عمل به مشورت را واجب میداند راجحترین دیدگاه فقهاست و ما هم همان را برگزیدهایم و آن را ترجیح میدهیم، چون قرآن این دیدگاه را تأیید میکند و طبق آن، امور بر پایهی حکمت و مصلحت میچرخند. واجب دانستن مشورت مانعی در برابر ایجاد استبداد و تسلّط دیکتاتوری محسوب میشود.
حضرت علی رضی الله عنه میگوید:
«نعم المؤازرة الـمشاورة وبئس الاستعداد الاستبداد».
«بهترین یاور و پشتوانه، مشورت است و بدترین استعداد و توانایی، استبداد است».
بیهقی از ابن عباس رضی الله عنهما روایت میکند که رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است:
«أما إن الله ورسوله لغنيان عنها ولكن جعلها الله تعالى رحمة لأمتي، فمن استشار منهم لم يعدم رشداً، ومن تركها لم يعدم غيّاً»([2]). «هان! بدانید که خداوند و پیامبرش از مشورت بینیاز هستند، اما خداوند آن را برای امت من مایهی رحمت قرار داد. لذا هرکس از آنان مشورت کند راه درست را از دست نخواهد داد و هرکس آن را ترک کند از راه انحراف نجات نخواهد یافت».
برخی از حکیمان گفته اند: هرکس چهار چیز داشته باشد از چهار چیز محروم نمیشود:
1- هرکس سپاسگزار باشد، از اضافهگرفتن محروم نمیشود،
2- هرکس اهل توبه باشد، از قبولیت محروم نمیشود،
3- هرکس اهل استخاره باشد، از خیر محروم نمیشود،
4- هرکس اهل مشورت باشد، از صواب محروم نمیشود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر