1- باب: الحِرَابِ وَالدَّرَقِ يَوْمَ العِيدِ
باب [1]: [بازی کردن] به نیزه و سپر در روز عید
527- عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْها، قَالَتْ: دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعِنْدِي جَارِيَتَانِ تُغَنِّيَانِ بِغِنَاءِ بُعَاثَ، فَاضْطَجَعَ عَلَى الفِرَاشِ، وَحَوَّلَ وَجْهَهُ، وَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ، فَانْتَهَرَنِي وَقَالَ: مِزْمَارَةُ الشَّيْطَانِ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَقْبَلَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ: «دَعْهُمَا»، فَلَمَّا غَفَلَ غَمَزْتُهُمَا فَخَرَجَتَا، [رواه البخاری: 949].
527- از عائشه رضی الله عنها روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم نزدم آمدند، و در این وقت، دو جاریه([1]) نزدم نشسته و از وقایع جنگ (بعاث)([2])، حماسه خوانی میکردند ([3])، [پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم ] روی بالین غلتیدند و روی خود را به جانب دیگری نمودند.
بعد از آن ابوبکر رضی الله عنه آمد، مرا سرزنش نموده و گفت: در حضور پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم آواز شیطان را بلند میکنی؟
پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم او را مخاطب قرار داده و فرمودند: «به آنها [یعنی: به آن دو دختر] چیزی مگو».
ولی هنگامی که [پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم و یا ابوبکر رضی الله عنه ] به چیز دیگری مشغول شدند، من به آن دو دختر اشاره نمودم [که بیرون شوید] و آنها بیرون شده و رفتند([4]).
2- باب: الأَكْلِ يَومَ الفِطْرِ قَبْلَ الخُرُوجِ
باب [2]: خوردن در روز عید فطر پیش از رفتن به سوی نماز
528- عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لاَ يَغْدُو يَوْمَ الفِطْرِ حَتَّى يَأْكُلَ تَمَرَاتٍ» وَقَالَ مُرَجَّأُ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَنَسٌ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، «وَيَأْكُلُهُنَّ وِتْرًا» [رواه البخاری: 953].
528- از انس رضی الله عنه روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در روز عید فطر تا چند خرمای را نمیخوردند بیرون نمیشدند.
و در روایت دیگری گفت که: و [عدد] خرماهای که میخوردند، تاق بود([5]).
3- باب: الأَكْلِ يَومَ النَّحْرِ
باب [3]: خوردن در روز عید قربان
529- عَنِ البَرَاءِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ، فَقَالَ: «إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ مِنْ يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ، ثُمَّ نَرْجِعَ، فَنَنْحَرَ فَمَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا» [رواه البخاری: 951].
529- از براء رضی الله عنه روایت است که گفت: از پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در حالی که خطبه میدادند، شنیدم که فرمودند:
«اولین کاری را که امروز [یعنی: روز عید قربان] انجام میدهیم این است که نماز میخوانیم، بعد از آن برمیگردیم و قربانی میکنیم، کسی که چنین کند، به سنت ما عمل کرده است»([6]).
530- وعَنْهُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: خَطَبَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الأَضْحَى بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَقَالَ: «مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا، وَنَسَكَ نُسُكَنَا، فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ، وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ، فَإِنَّهُ قَبْلَ الصَّلاَةِ وَلاَ نُسُكَ لَهُ»، فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ خَالُ البَرَاءِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنِّي نَسَكْتُ شَاتِي قَبْلَ الصَّلاَةِ، وَعَرَفْتُ أَنَّ اليَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ، وَأَحْبَبْتُ أَنْ تَكُونَ شَاتِي أَوَّلَ مَا يُذْبَحُ فِي بَيْتِي، فَذَبَحْتُ شَاتِي وَتَغَدَّيْتُ قَبْلَ أَنْ آتِيَ الصَّلاَةَ، قَالَ: «شَاتُكَ شَاةُ لَحْمٍ» قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنَّ عِنْدَنَا عَنَاقًا لَنَا جَذَعَةً هِيَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ شَاتَيْنِ، أَفَتَجْزِي عَنِّي؟ قَالَ: «نَعَمْ وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ» [رواه البخاری: 955].
530- و از براء رضی الله عنه روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در روز عید قربان بعد از نماز برای ما خطبه داده و فرمودند:
«کسی که مانند ما نماز خوانده باشد، و مانند ما قربانی کرده باشد، قربانیاش در وقت مناسبش واقع شده است، و کسی که پیش از نماز قربانی کرده باشد، ذبح پیش از نماز بوده و از قربانی حساب نمیشود».
ابو برده بن نیار که مامای (دائی) براء میشود گفت: یا رسول الله! من بُز خود را پیش از نماز قربانی کردم، و فکر کردم که چون امروز، روز خورد و نوش است، بهتر است که بُز من اولین بُزی باشد که در خانهام ذبح میگردد، از آن جهت بُز خود را ذبح نمودم، و پیش از آنکه به نماز بیایم غذا خوردم.
پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم فرمودند: «گوسفند تو، گوسفند گوشت است».
گفت: یا رسول الله! بزغاله ماده داریم که در نزدم از دو (بُز) با ارزشتر است، آیا برای قربانیام روا است؟
فرمودند: «بلی! ولی برای شخص دیگری بعد از تو روا نیست»([7]).
4- باب: الخُرُوجِ إِلَى المُصَلَّى بغير منبر
باب [4]: رفتن به عیدگاهی که منبر نداشت
531- عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ يَوْمَ الفِطْرِ وَالأَضْحَى إِلَى المُصَلَّى، فَأَوَّلُ شَيْءٍ يَبْدَأُ بِهِ الصَّلاَةُ، ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَيَقُومُ مُقَابِلَ النَّاسِ، وَالنَّاسُ جُلُوسٌ عَلَى صُفُوفِهِمْ فَيَعِظُهُمْ، وَيُوصِيهِمْ، وَيَأْمُرُهُمْ، فَإِنْ كَانَ يُرِيدُ أَنْ يَقْطَعَ بَعْثًا قَطَعَهُ، أَوْ يَأْمُرَ بِشَيْءٍ أَمَرَ بِهِ، ثُمَّ يَنْصَرِفُ» قَالَ أَبُو سَعِيدٍ: «فَلَمْ يَزَلِ النَّاسُ عَلَى ذَلِكَ حَتَّى خَرَجْتُ مَعَ مَرْوَانَ - وَهُوَ أَمِيرُ المَدِينَةِ - فِي أَضْحًى أَوْ فِطْرٍ، فَلَمَّا أَتَيْنَا المُصَلَّى إِذَا مِنْبَرٌ بَنَاهُ كَثِيرُ بْنُ الصَّلْتِ، فَإِذَا مَرْوَانُ يُرِيدُ أَنْ يَرْتَقِيَهُ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ، فَجَبَذْتُ بِثَوْبِهِ، فَجَبَذَنِي، فَارْتَفَعَ، فَخَطَبَ قَبْلَ الصَّلاَةِ»، فَقُلْتُ لَهُ: غَيَّرْتُمْ وَاللَّهِ، فَقَالَ أَبَا سَعِيدٍ: «قَدْ ذَهَبَ مَا تَعْلَمُ»، فَقُلْتُ: مَا أَعْلَمُ وَاللَّهِ خَيْرٌ مِمَّا لاَ أَعْلَمُ، فَقَالَ: «إِنَّ النَّاسَ لَمْ يَكُونُوا يَجْلِسُونَ لَنَا بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَجَعَلْتُهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ» [رواه البخاری: 956].
531- از ابو سعید خدری رضی الله عنه روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم روز عید فطر و روز عید قربان به عیدگاه میرفتند، و اولین کاری که میکردند، ادای نماز بود، بعد از آن برمیگشتند و در حالی که مردم در صفها نشسته بودند، رو برویشان ایستاده و برای آنها وعظ و نصیحت و امر میکردند، [یعنی: برای آنها خطبه میداد]، و اگر میخواستند گروهی را به کدام طرفی به جهاد بفرستند، آنها را جدا میکردند، و اگر میخواستند آنها را به چیزی امر نمایند، امر میکردند، و بعد از آن برمیگشتند.
ابو سعید رضی الله عنه میگوید: مردم به همین طریق نماز عید را اداء میکردند، تا اینکه در عید قربان و یا عید فطر، با (مروان) که در آن وقت امیر مدینه بود، به طرف عیدگاه رفتم، چون به عیدگاه رسیدیم، (دیدم در آنجا] منبری است که آن را (کثیر بن صَلت) بنا کرده است.
چون (مروان) میخواست پیش از آنکه نماز بخواند [جهت خطبه دادن] بالای منبر بالا شود، از لباسش گرفتم و او را به طرف خود کشیدم، او مرا کشید [یعنی: به عقب راند] و بالای منبر رفت و پیش از نماز خطبه داد.
برایش گفتم: به خداوند سوگند که [سنت پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم را] تغییر دادید، [زیرا پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم خطبه را بعد از نماز میخواندند].
گفت: ای ابو سعید! آنچه را که تو میدانستی اکنون از بین رفته است، [یعنی: نماز خواندن پیش از خطبه از بین رفته است].
گفتم: به خداوند سوگند آنچه را که میدانم بهتر است از آنچه را نمیدانم.
گفت: مردم بعد از نماز جهت شنیدن خطبه ما نمینشینند، از این جهت پیش از نماز خطبه دادم([8]).
5- باب: الْمَشْيِ وَالرُّكُوبِ إِلَى العِيدِ، وَالصَّلاَةِ قَبْلَ الخُطبَةِ
باب [5]: رفتن به عیدگاه پیاده و سواره و نماز خواندن پیش از خطبه
532- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، وَعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ: «لَمْ يَكُنْ يُؤَذَّنُ يَوْمَ الفِطْرِ وَلاَ يَوْمَ الأَضْحَى» [رواه البخاری: 960].
532- از ابن عباس و جابر بن عبدالله رضی الله عنهم روایت است که گفتند: نه در روز عید فطر اذان داده میشد، و نه در روز عید قربان([9]).
6- باب: الخُطْبَةِ بَعْدَ العِيدِ
533- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما، قَالَ: «شَهِدْتُ العِيدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَأَبِي بَكْرٍ، وَعُمَرَ، وَعُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ، فَكُلُّهُمْ كَانُوا يُصَلُّونَ قَبْلَ الخُطْبَةِ» [رواه البخاری: 962].
533- از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که گفت: در نماز عید با پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم و ابوبکر و عمر و عثمان رضی الله عنهم حاضر گردیدم، همه ایشان، پیش از خطبه نماز میخواندند.
7- باب: فَضْلِ العَمَلِ فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ
باب [7]: فضیلت کار نیک در ایام تشریق
534- وعَنْهُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَا العَمَلُ فِي أَيَّامٍ أَفْضَلَ مِنْهَا فِي هَذِهِ؟» قَالُوا: وَلاَ الجِهَادُ؟ قَالَ: «وَلاَ الجِهَادُ، إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ يُخَاطِرُ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ، فَلَمْ يَرْجِعْ بِشَيْءٍ» [رواه البخاری: 969].
534- و از ابن عباس رضی الله عنهما از پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم روایت است که فرمودند:
«ثواب اعمال نیک در هیچ وقتی بیشتر از انجام دادن آن در همین ده روز نیست».
گفتند: حتی جهاد هم بهتر نیست؟
فرمودند: «حتی جهاد هم بهتر نیست، مگر جهاد کسی که جان و مال خود را [در جهاد فی سبیل الله] به مخاطرهانداخته، و با هیچ کدام از جان و مالش بر نگشته باشد([10]).
8- باب: التَّكبِيرِ أَيَّامَ مِنَى وَإِذَا غَدَا إِلَى عَرَفَةَ
باب [8]: تکبیر گفتن در روزهای [منی] و هنگام رفتن به سوی (عرفات)
534- عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّهُ سئل عَنِ التَّلْبِيَةِ، كَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: «كَانَ يُلَبِّي المُلَبِّي، لاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ، وَيُكَبِّرُ المُكَبِّرُ، فَلاَ يُنْكَرُ عَلَيْهِ» [رواه البخاری:970].
534- از انس رضی الله عنه روایت است که از وی پرسیده شد: شما تلبیه را با پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم چگونه میگفتید؟
گفت: کسی تلبیه میگفت، و مورد اعتراض قرار نمیگرفت، و کسی تکبیر میگفتند، و مورد اعتراض قرار نمیگرفت([11]).
9- باب: النَّحْرِ وَالذَّبْحِ بالمُصَلَّى يَومَ النَّحرِ
باب [9]: کشتن شتر و گوسفند در عیدگاه در روز عید قربان
536- عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما: «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْحَرُ، أَوْ يَذْبَحُ بِالْمُصَلَّى» [رواه البخاری: 982].
536- از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم شتر و غیر شتر را در عیدگاه ذبح میکردند([12]).
10- باب: مَنْ خَالَفَ الطَّرِيقَ إِذَا رَجَعَ يَومَ العِيدِ
باب [10]: تغییر دادن راه رفت و آمد در نماز عید
537- عَنْ جَابِرِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ يَوْمُ عِيدٍ خَالَفَ الطَّرِيقَ» [رواه البخاری: 986].
537- از جابر رضی الله عنه روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در روز عید، راه برگشتن از عیدگاه را تغییر میدادند([13])
538- حديث عَائِشَة رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، في أَمرِ الحبشة تقدَّم، وزاد في هذه الرواية: فَزَجَرَهُمْ عُمَرُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دَعْهُمْ أَمْنًا بَنِي أَرْفِدَةَ» [رواه البخاری: 988].
538- حدیث عائشه رضی الله عنها در موضوع حبشیها و بازی کردن آنها در داخل مسجد، قبلاً گذشت، و در این روایت آمده است که: ... عمر رضی الله عنه آنها را سرزنش نمود، و پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم به او گفتند که: (بنی ارفده) را به حال خودشان بگذار»([14]).
14- كتابُ الوِترِ
[1]- جاریه دختری است که هنوز به حد بلوغ نرسیده است، و به معنی کنیز نیز آمده است، و نام یکی از این دو دختری که نزد عائشه رضی الله عنها حماسه خوانی میکردند، (حمامه) و نام دیگری (زینب) بود، و هردو از مردم انصار بودند.
[2]- جنگ بعاث از جنگهای مشهور عرب است که در بین دو قبیله (اوس) و (خزرج) واقع گردید و یک صد وبیست سال ادامه یافت، و مردمان بسیاری از دو طرف کشته شدند، و به آمدن اسلام به سرزمین مدینه منوره خاتمه یافت.
[3]- و در روایت ابو داود عوض (تغنیان)، (تدففان) یعنی: آن دو دختر (دَف) یعنی: دَیرَه میزدند.
[4]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) علماء در حکم غناء و موسیقی اختلاف نظر دارند.
أ) در نزد امام ابو حنیفه رحمه الله موسیقی حرام است.
ب) امام شافعی رحمه الله آن را مکروه میداند.
ج) امام ابو یوسف رحمه الله میگوید: خواندن با دیره زدن در عروسی و برای اطفال در خانههایشان کراهت ندارد.
د) وعده دیگری از علماء بر این نظراند که: اگر غناء و موسیقی در مسائل حرام نباشد، در مناسبتهای شادی مانند: عید و عروسی و امثال اینها باکی ندارد.
2) اختلاف علماء در غناء و موسیقی میباشد که در آن وصف شراب، و زن، و لب و دندان، و موی و میان نباشد، و اگر این چیزها باشد، به اتفاق همگان حرام مطلق است.
3) اینکه پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم مانع آواز خوانی آن دو دختر نشدند، از این سبب بود که غزل خوانی آنها در وصف جنگ و شجاعت و دلیری بود، نه در چیزهای حرام.
4) امام عینی رحمه الله با استناد بر این حدیث میگوید: (شنیدن آواز خواندن دختر ولو آنکه کنیز هم نباشد، روا است، زیرا پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم ابوبکر صدیق رضی الله عنه را از شنیدن آواز خوانی آن دو دختر منع نکردند، بلکه مانع منع ابوبکر رضی الله عنه شدند، و آن دو دختر تا وقتی که عائشه رضی الله عنها اشاره به رفتن آنها کرد، به آواز خوانی خود ادامه میدادند، و البته این روا بودن در صورتی است که ترسی از واقع شدن در فتنه وجود نداشته باشد).
[5]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) عدد خرماهای را که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم میخوردند تاق میبود، یعنی: یک خرما، یا سه خرما، یا پنج خرما، و یا هفت خرما، و پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در انجام دادن هر امری اگر به عدد میبود، عدد طاق را اختیار میکردند، و گویند حکمت از این کار این بود که عدد تاق مشعر بر وحدانیت است.
2) سنت آن است که در روز عید فطر پیش از آنکه شخص به طرف مصلی برود، اگر میسر باشد چند دانه خرما بخورد، و اگر تا وقت رفتن به مصلی چیزی نخورده بود، میتواند در مصلی پیش از نماز خواندن چیزی بخورد.
3) سنت آن است که در روز عید قربان تا وقتی که از نماز باز نمیگردد، چیزی نخورد، و اگر قربانی میکرد، اولین چیزی که میخورد، از جگر قربانی باشد، در سنن ترمذی از بریده رضی الله عنه روایت است که گفت: «پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در روز عید فطر تا چیزی نمیخوردند، بیرون نمیشدند، و در روز عید قربان تا بر نمیگشتند، چیزی نمیخوردند»، و در لفظ بیهقی این هم آمده است که: (چون برمیگشتند از جگر قربانی میخوردند).
[6]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) نماز عید – چه نماز عید فطر باشد، و چه نماز عید قربان – در نزد امام ابوحنیفه رحمه الله واجب، و در نزد امام شافعی و امام مالک رحمهما الله سنت مؤکده، و در نزد امام احمد بن حنبل فرض کفائی است، و نظر به اینکه نبی کریم صل الله علیه و آله و سلم هیچگاه نماز عید را ترک نکردند، قول امام ابوحنیفه رحمه الله راجحتر به نظر میرسد.
2) خطبه عیدین بر خلاف خطبه جمعه، بعد از نماز است، و حدیثی که بعد از این میآید، مؤید این معنی است.
3) قربانی کردن واجب و وقت آن بعد از نماز عید قربان است، و قربانی پیش از نماز صحت ندارد، و تفصیل بیشتر آن در جای خودش خواهد آمد.
[7]- زیرا بز قربانی باید یک سال را کامل کرده و در سال دوم باشد، و پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم بعضی از اشخاص را به بعض از احکام اختصاص میدادند، چنانچه شهادت خزیمه رضی الله عنه را معادل شهادت دو نفر قرار دادند، و هر حکمی که به شکل خصوصی آمده باشد، به همان محل خود خاص گردیده و به دیگران نافذ نمیگردد، مثلاً: قبول شهادت یک نفر، خاص برای خزیمه است، و برای هیچکس دیگری روا نیست، ولو آنکه آن کس دیگر ابوبکر رضی الله عنه باشد.
[8]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم نماز عید را در مصلی اداء میکردند.
2) پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در روز عید ایستاده خطبه میدادند، و بر روی منبر بالا نمیشدند.
3) اولین کسی که در عیدگاه منبر آورد، مروان بود.
4) خطبه در عید، بعد از نماز است.
5) اگر حاکم در مسائل عبادات بر خلاف سنت عمل کرد، باید شخص عالم نصیحتش نماید، مگر آنکه از ظلمش بترسد.
[9]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) در نماز عید – چه عید فطر باشد، و چه عید قربان – اذان و اقامتی نیست.
2) بعضی از علماء میگویند: برای اینکه مردم خبر شوند، مستحب است که – به صدای بلند بگویند که – نماز خوانده میشود، و از زهری روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در روز عید به مؤذن امر میکردند که بگوید: «نماز خوانده میشود»، و چون این حدیث از نگاه سند مرسل است، بعضی از علماء گفتن: (نماز برپا میشود) را جائز نمیدانند، ولی قیاس نماز عید به نماز کسوف، این حدیث مرسل را تقویت میکند، زیرا همانطوری که در نماز کسوف اذان و اقامتی نیست، و در آن این عبارت که: (نماز برپا میشود)، گفته میشود، پس بهتر است که در نماز عید هم گفته شود.
[10]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) جهاد از همه کارها فضیلت بیشتری دارد، خصوصاً کسی که با جان و مال خود در راه اعلای کلمة الله به جهاد بیرون شده باشد، و خودش به شهادت رسیده و مالش در این راه به مصرف رسیده باشد.
2) ده روز اول ذی الحجه دارای فضیلت خاصی است، بنابراین مسلمان باید بکوشد که با ذکر و دعا و صدقه دادن و روزه گرفتن و دیگر انواع عبادات و اعمال صالحه، فضیلت این ایام را دریابد، خصوصاً فضیلت روز (عرفه) را، و در حدیث صحیح آمده است که: روزه گرفتن روز عرفه – برای غیر حاجی – سبب آمرزش گناهان گذشتهاش میشود.
[11]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) لفظ تلبیه این است: (لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، ان الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك)، و لفظ تکبیر این است: (الله أکبر الله أکبر، لا إله إلا الله، الله أکبر، الله أکبر ولله الحمد).
2) تلبیه گفتن از هنگام احرام بستن شروع شده و تا رمی جمرۀ عقبه در روز اول عید، ادامه مییابد.
3) در تکبیرات تشریق بین علماء اختلاف است، در نزد امام ابو حنیفه رحمه الله بعد از نماز فجر روز عرفه شروع، و بعد از نماز عصر روز اول عید قربان قطع میگردد، و امام یوسف و محمد رحمهما الله میگویند: تکبیرات تشریق تا آخر ایام تشریق ادامه مییابد.
[12]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) سبب ذبح کردن پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در عیدگاه به سبب آن بود که مردم از این روششان آگهی یافته و به آن عمل نمایند، و بدانند که وقت ذبح کردن قربانی بعد از ادای نماز عید است.
2) برای امام مسلمانان مستحب است تا قربانیاش را – اگر مانعی وجود نداشته باشد – در عیدگاه ذبح نماید.
3) مستحب است که مردمان قربانی خود را بعد از قربانی امام ذبح نمایند، و اگر امامی بود که قربانی نمیکرد، و یا از وقت قربانی کردنش اطلاعی حاصل نمیشد، هر کس میتواند بعد از ادای نماز عید، قربانیاش را ذبح نماید.
[13]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم از راه دیگری غیر از راهی که رفته بودند، برمیگشتند، گویند: سببش این بود که همگان به دیدار با انوار آن حضرت صل الله علیه و آله و سلم مشرف شوند.
2) این عمل مستحب و یا سنت است، و هر کس بکوشد که در وقت رفتن به طرف عیدگاه، از راهی برود که دورتر باشد، تا ثوابش بیشتر گردد، و در وقت برگشتن از راهی برگردد که کوتاهتر باشد، تا هرچه زودتر نزد اهل و فامیلش رسیده و آنها را از انتظار خارج سازد.
[14]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) مراد از بنی ارفده، مردم حبشه هستند، و (ارفده) نام یکی از اجداد آنها است که به آن نسبت داده میشوند، و یا آنکه (بنی ارفده) گروه خاصی از مردم حبشه هستند که رقص میکنند.
2) حدیثی که قبلاً گذشت، به روایت عائشه رضی الله عنها بود که میگفت: در یکی از روزهای عید، مردم حبشه در داخل مسجد با نیزه و سپر بازی میکردند، پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم برایم گفتند: میل داری که آنها را تماشا کنی؟ گفتم: بلی، مرا به عقب خود ایستاده کردند و رخسار خود را بر رخسارم گذاشتند، و برای آنها گفتند: «ای بنی ارفده! ادامه دهید» [همین طور تماشا میکردم] تا آنکه خسته شدم، فرمودند: بس است؟ گفتم: بلی، فرمودند: «پس برو»، این حدیث در بخاری به شماره (950) موجود است.
3) اینکه پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم برای عمر رضی الله عنه گفتند که (بنی ارفده را به حالشان بگذار) سببش این است که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم برای آنها به کاری که میکردند، اجازه داده بودند، پس مشکلی در کار آنها نیست.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر