کتاب [17]: سجدههای قرآن و سنت آنها
باب: مَا جَاءَ فِي سُجُودِ القُرآن و سُنَّتهَا
باب [1]: آنچه که در مورد سجدههای قرآن، و سنت بودن آنها آمده است
569- عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: «قَرَأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّجْمَ بِمَكَّةَ فَسَجَدَ فِيهَا وَسَجَدَ مَنْ مَعَهُ غَيْرَ شَيْخٍ أَخَذَ كَفًّا مِنْ حَصًى - أَوْ تُرَابٍ - فَرَفَعَهُ إِلَى جَبْهَتِهِ، وَقَالَ: يَكْفِينِي هَذَا "، فَرَأَيْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ قُتِلَ كَافِرًا [رواه البخاری: 1067].
569- از عبدالله بن مسعود رضی الله عنه روایت است که گفت:
پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم سورۀ (النجم) را در مکه تلاوت نمودند، خودشان و همه کسانی که با ایشان بودند – به جز از یک پیر مردی – سجده کردند، آن پیر مرد مشتریگ و یا خاکی را گرفت و به طرف پیشانی خود بالا کرد و گفت: نسبت به من، همین کفایت میکند.
[ابن مسعود رضی الله عنه ] میگوید: بعد از این واقعه، او را دیدم که در حال کفر کشته شد([1]).
2- باب: سَجْدَةِ «ص»
570- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: «ص» لَيْسَ مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ، وَقَدْ «رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْجُدُ فِيهَا» [رواه البخاری: 1069].
570- از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که گفت: سجده کردن در سورۀ (ص) حتمی نیست، و با آنهم، پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم را دیدم که از [تلاوت کردن] آن، سجده نمودند([2]).
3- باب: سُجُودِ المُسْلِمِينَ مَعَ المُشرِكِينَ وَالمُشْرِكُ نَجَسٌ لَيسَ لَهُ وَضُوءٌ
باب [3]: سجده کردن مسلمین با مشرکین و اینکه مشرک نجس است و برای وی وضوئی نیست
571- وحديثه رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ بِالنَّجْمِ، تقدَّم قريبًا من رواية ابن مسعودٍ وزاد في هذه الراوية: وَسَجَدَ مَعَهُ المُسْلِمُونَ وَالمُشْرِكُونَ وَالجِنُّ وَالإِنْسُ» [رواه البخاری: 1071].
571- حدیث ابن عباس رضی الله عنهما در مورد سجده نمودن پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در سورۀ (النجم) از روایت ابن مسعود رضی الله عنه قبلاً گذشت، و در این روایت این زیادت هم آمده است که: مسلمین و مشرکین و جن و انس با [پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم سجده نمودند([3]).
4- باب: مَنْ قَرَأَ السَّجْدَةَ وَلَم يَسْجُدْ
باب [4]: کسی که [آیت] سجده را خواند، و سجده نکرد
572- عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ: «قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّجْمِ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا» [رواه البخاری:1073].
572- از زید بن ثابت رضی الله عنه روایت است که وی سورۀ (والنجم) را بر پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم خواند، و ایشان سجده نکردند([4]).
5- باب: سَجْدَةِ ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتۡ﴾
باب [5]: سجدۀ ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتۡ﴾
573- عَنْ أَبي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّه قَرَأَ: إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ، فَسَجَدَ بِهَا، فقيل له في ذلك: قَالَ: «لَوْ لَمْ أَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْجُدُ لَمْ أَسْجُدْ» [رواه البخاری: 1074].
573- از ابو هریره رضی الله عنه روایت است که: سورۀ ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتۡ﴾ را خواند، و سجده کرد، و چون از وی از سبب این سجده پرسان شد گفت: اگر پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم را نمیدیدم که [از قراءت آن] سجده میکردند، سجده نمیکردم([5]).
6- باب: مَنْ لَمْ يَجِد مَوْضِعاً لِلسُّجُودِ مِنَ الزِّحَامِ
باب [6]: کسی که از ازدحام زیاد، جایی را برای سجده کردن نیافته است
574- عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ السُّورَةَ الَّتِي فِيهَا السَّجْدَةُ فَيَسْجُدُ، وَنَسْجُدُ مَعَهُ، حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا مَكَانًا لِمَوْضِعِ جَبْهَتِهِ» [رواه البخاری: 1079].
574- از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم سورۀ را که در آن سجده است برای ما تلاوت میکردند، آن حضرت صل الله علیه و آله و سلم سجده میکردند، و ما هم با ایشان سجده میکردیم، تا حدی که کسی از ما جایی را برای گذاشتن پیشانی خود نمییافت([6]).
18- كتابُ تقصير الصَلاةِ
[1]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) آن پیر مردی که سجده نکرد، امیه بن خلف بود، که در غزوه بدر در حال شرک کشته شد، و از این روایت دانسته میشود که دیگر مشرکینی که با پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم سجده نموده بودند، مسلمان شدند.
2) سجدۀ تلاوت، - طوری که از عنوان باب هم دانسته میشود – در نزد امام بخاری و همچنین امام شافعی و مالک و احمد و داود ظاهری رحمهم الله سنت است، و در نزد امام ابو حنیفه رحمه الله نظر به احادیث دیگری که در این موضوع آمده است و نظر به این قول خداوند متعال که میفرماید: ﴿فَمَا لَهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ ٢٠ وَإِذَا قُرِئَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقُرۡءَانُ لَا يَسۡجُدُونَۤ۩ ٢١﴾ واجب است.
3) سجدههای تلاوت در نزد امام ابو حنیفه و احمد رحمهما الله: چهارده سجده است در این سورهها: الاعراف، الرعد، النحل، بني اسرائیل، مریم، سجده اول الحج، الفرقان، النمل، الم تنزیل، ص، حم السجده، النجم، اذا السماء انشقت، و اقرأ بسام ربك، و در نزد مالک و شافعی رحمهما الله یازده سجده است.
[2]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
به اتفاق علماء در سورۀ (ص) سجدۀ تلاوت وجود دارد، ولی در اینکه این سجده موکد و واجب است یا نه، بین علماء اختلاف است، در نزد امام ابو حنیفه رحمه الله و اصحابش سجده در این سوره از واجبات است، و در نزد امام شافعی رحمه الله ، سجدۀ این سوره سجدۀ شکر است که انجام دادن آن در بیرون از نماز مستحب، و در داخل نماز نا روا است.
[3]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) مراد از اینهایی که با پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم سجده کردند همانهایی بودند که در آنجا حاضر بودند، نه هر مسلمان و هر مشرکی در همه جا.
2) اینکه ابن عباس رضی الله عنهما چگونه از سجده جن خبر داده است، به این طریق است که: یا این سخن را از پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم شنیده است، و یا برکت نبی کریم صل الله علیه و آله و سلم و اثبات عموم رسالتشان، سجده جن برای ابن عباس رضی الله عنه کشف گردیده است، و الله تعالی أعلم.
[4]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) نظر به ظاهر حدیث بعضی از علماء از آن جمله امام مالک رحمه الله میگویند که: از تلاوت سجدۀ که در سورۀ (النجم) است، سجدۀ تلاوت لازم نمیگردد، ولی عده دیگری از علماء از آن جمله احناف میگویند که سجده کردن از تلاوت سجدۀ (النجم) لازم است، زیرا در حدیث دیگری آمده است که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم از تلاوت سجده نمودند، و از این حدیث چنین جواب میدهند که سجده نکردن آن حضرت صل الله علیه و آله و سلم در آن وقت شاید به سبب آن باشد که ایشان در آن وقت وضوء نداشتند، و یا جای مناسبی برای سجده کردن وجود نداشت، و یا نظر به این بود که تأخیر سجده تلاوت جواز دارد، و احتمالات دیگری.
2) بعضی از علماء نظر به ظاهر این حدیث گفتهاند: اگر قاری از تلاوت سجدۀ تلاوت سجده نکرد، بر کسی که به تلاوت وی گوش میدهد، نیز سجده لازم نمیگردد، ولی عده دیگری از علماء از آن جمله علمای احناف میگویند، سجده تلاوت بر قاری و بر مستمع هردو جدا گانه لازم است، بنابراین اگر قاری سجده نکرد، مستمع باید سجده نماید.
[5]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
مذهب جمهور علماء در مذاهب اربعه این است که از تلاوت سورۀ ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتۡ﴾ سجده لازم میشود، ولی نظر بعضیها این است که از تلاوت آن سجده لازم نمیشود، زیرا در حدیثی آمده است که: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم وقتی که در مکه بودند، از تلاوت سورههای مفصل – که از آن جمله سورۀ ﴿إِذَا ٱلسَّمَآءُ ٱنشَقَّتۡ﴾ باشد – سجده نکردند.
ولی چون این حدیث مرسل و ضعیف است، معارض به حدیث ابی هریره رضی الله عنه واقع شده نمیتواند، و بالاخص آنکه اسلام ابو هریره رضی الله عنه متاخر و سه سال پیش از وفات نبی کریم رضی الله عنه میباشد.
[6]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
این تلاوت پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در خارج نماز بود، و چون در این حالت صحابه رضی الله عنهم در اطراف پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم نزدیک یکدیگر نشسته بودند، از این جهت جایی را برای گذاشتن پیشانی خود نمییافتند، و حتی بعضی از آنها بر بالای کمر یکدیگر سجده میکردند، و دلیل آن حدیث مسلم به روایت ابن عمر است که میگوید: «گاهی میشد که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم قرآن میخواندند، و چون به آیت سجده میرسیدند، سجده میکردند، تا اینکه در نزدشان تا آن حد ازدحام کردیم که کسی جای برای سجده کردن نمییافت، و این در غیر نماز بود».
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر