کتاب ابواب (حمایه) برای نمازگذار
62- باب: سُتْرَةُ الإِمَامِ سُتْرَةُ لِمَن خَلْفَهُ
باب [1]: حمایۀ امام، حمایۀ مقتدیان است([1]).
312- عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا خَرَجَ يَوْمَ العِيدِ أَمَرَنَا بِحَرْبَةٍ، فَتُوضَعُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَيُصَلِّي إِلَيْهَا وَالنَّاسُ وَرَاءَهُ، وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السَّفَرِ»، فَمِنْ ثَمَّ اتَّخَذَهَا الْأُمَرَاءُ [رواه البخاری: 494].
312- از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم هنگامی که روز عید بیرون میشدند، برای ما امر میکردند تا نیزۀ پیکانداری را با خود برداریم.
این نیزۀ پیکاندار پیش رویشان نهاده میشد، و ایشان به طرف آن پیکان نماز میخواندند، و مردم پشت سرشان بودند، و این کار را در سفر هم انجام میدادند، و از همینجا بود که امراء نیز به این کار اقدام نمودند([2]).
313- عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِهِمْ بِالْبَطْحَاءِ وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ، الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَالعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ المَرْأَةُ وَالحِمَارُ» [رواه البخاری: 495].
313- از أبوجحیفه رضی الله عنه روایت است که: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم برای آنها در (بطحاء) [که جایی در بیرون مکه است] امانت دادند، و پیش رویشان عصای نیزهداری قرار داشت [و در اینجا] نماز پیشین را دو رکعت، و نماز عصر را دو رکعت اداء نمودند.
[و در این وقت] زن و درازگوش از پیش رویشان عبور میکرد([3]).
63- باب: قَدْرِ كَمْ يَنْبَغِي أَنْ يَكُونَ بَيْنَ المُصَلِّي وَالسُّتْرَةِ
باب [2]: فاصلۀ بین نمازگذار و (حمایه) باید چه اندازه باشد؟
314- عَنْ سَهْلِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: قَالَ: «كَانَ بَيْنَ مُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الجِدَارِ مَمَرُّ الشَّاةِ» [رواه البخاری: 496].
314- از سهل رضی الله عنه روایت است که گفت: فاصله بین جایی که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم نماز میخواندند و بین دیوار، به اندازۀ راهرو یک بُز بود([4]).
64- باب: الصَّلاَةِ إِلَى العَنَزَةِ
باب [3]: نماز خواندن به طرف عصای نیزهدار
315- عَنْ أَنَسِ بْنَ مَالِكٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَرَجَ لِحَاجَتِهِ، تَبِعْتُهُ أَنَا وَغُلاَمٌ وَمَعَنَا عُكَّازَةٌ أَوْ عَصًا أَوْ عَنَزَةٌ، وَمَعَنَا إِدَاوَةٌ، فَإِذَا فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ نَاوَلْنَاهُ الإِدَاوَةَ» [رواه البخاری: 500].
315- از انس بن مالک رضی الله عنه روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم وقتی که به قضای حاجت بیرون میشدند، من و جوان دیگری با ایشان میرفتیم، و با خود عصا، یا چوب دستی، و یا عصای نیزهداری را همراه ظرف آبی [جهت وضوء ساختن] برمیداشتیم.
و چون از قضای حاجت فارغ میشدند، ظرف آب را به دستشان میدادیم([5]).
65- باب: الصَّلاَةِ إِلَى الأُسْطُوَانَةِ
باب [4]: نماز خواندن به طرف ستون
316- عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي عِنْدَ الأُسْطُوَانَةِ الَّتِي عِنْدَ المُصْحَفِ، فَقيل له: يَا أَبَا مُسْلِمٍ، أَرَاكَ تَتَحَرَّى الصَّلاَةَ عِنْدَ هَذِهِ الأُسْطُوَانَةِ، قَالَ: فَإِنِّي «رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَحَرَّى الصَّلاَةَ عِنْدَهَا» [رواه البخاری: 502].
316- از سلمه بن اکوع رضی الله عنه روایت است که: وی در نزدیک ستونی که در نزد قرآن کریم بود، نماز میخواند([6]).
کسی گفت: ای ابا مسلم! [سبب چیست] که تو را میبینم همیشه کوشش میکنی که در نزد این ستون نماز بخوانی؟
گفت: چون پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم را دیدم که کوشش میکردند در همینجا نماز بخوانند([7]).
66- باب: الصَّلاَةِ بَيْنَ السَّوَارِي فِي غَيْرِ جَمَاعَةٍ
باب [5]: نماز خواندن در بین ستونها در غیر نماز جماعت
317- عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: حديثُ دُخُولِ النَّبيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الكَعْبَةَ قَال: فَسَأَلْتُ بِلاَلًا حِينَ خَرَجَ: مَا صَنَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: جَعَلَ عَمُودًا عَنْ يَسَارِهِ، وَعَمُودًا عَنْ يَمِينِهِ، وَثَلاَثَةَ أَعْمِدَةٍ وَرَاءَهُ، وَكَانَ البَيْتُ يَوْمَئِذٍ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ، في رواية: «عَمُودَيْنِ عَنْ يَمِينِهِ» [رواه البخاری: 505].
317- از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما – در حدیث داخلشدن پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم به خانۀ کعبه – روایت است که گفت:
چون بلال از خانۀ [کعبه] بیرون شد، از وی پرسیدم که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در داخل خانۀ [کعبه] چه کردند؟
گفت: [طوری ایستادند که] یک ستون را به طرف چپ خود، و یک ستون را به طرف راست خود، و سه ستون را به عقب سرخود، قرار دادند، و خانۀ کعبه در این وقت بر شش ستون استوار بود.
و در روایتی آمده است که: دو ستون را به طرف راست خود قرار دادند([8]).
67- باب: الصَّلاَةِ إِلَى الرَّاحِلَةِ، وَالبَعِيرِ وَالشَّجَرِ وَالرَّحْلِ
باب [6]: نماز خواندن به طرف شتر و درخت و پالان شتر
318- وعَنْه رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ «كَانَ يُعَرِّضُ رَاحِلَتَهُ، فَيُصَلِّي إِلَيْهَا»، قُلْتُ: أَفَرَأَيْتَ إِذَا هَبَّتِ الرِّكَابُ؟ قَالَ: «كَانَ يَأْخُذُ هَذَا الرَّحْلَ فَيُعَدِّلُهُ، فَيُصَلِّي إِلَى آخِرَتِهِ - أَوْ قَالَ مُؤَخَّرِهِ -» وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَفْعَلُهُ [رواه البخاری: 507].
318- و از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم شتر خود را به عرض پیش روی خود خوابانده و به سوی آن نماز میخواندند.
[یکی از روات حدیث میگوید]: پرسیدم: اگر شتر بیآرامی میکرد چه میکردند؟
گفت: پالان [جهاز] آن را گرفته و آن را راست و برابر نموده و به سوی مؤخره آن نماز میخواندند، و ابن عمر رضی الله عنهما هم همین کار را میکرد([9]).
68- باب: الصَّلاَةِ إِلَى السَّرِيرِ
باب [7]: نماز خواندن به سوی تخت خواب
319- عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهَا قَالَتْ: أَعَدَلْتُمُونَا بِالكَلْبِ وَالحِمَارِ؟ «لَقَدْ رَأَيْتُنِي مُضْطَجِعَةً عَلَى السَّرِيرِ، فَيَجِيءُ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَيَتَوَسَّطُ السَّرِيرَ، فَيُصَلِّي، فَأَكْرَهُ أَنْ أُسَنِّحَهُ، فَأَنْسَلُّ مِنْ قِبَلِ رِجْلَيِ السَّرِيرِ حَتَّى أَنْسَلَّ مِنْ لِحَافِي» [رواه البخاری: 508].
319- از عائشه رضی الله عنها روایت است که گفت: آیا شما، ما [زنها] را با سگ و خر، برابر قرار میدهید؟
من خودم به خاطر دارم که بالای تخت خواب غلطیده بودم، و پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم میآمدند و تخت خواب را پیش روی خود قرار داده و نماز میخواندند، و چون مناسب نمیدیدم که در پیش رویشان قرار گیرم، از طرف دو پایۀ آن تخت، پائین میخزیدم، تا اینکه از زیر لحافم بیرون میشدم([10]).
69- باب: يَرُدُّ المُصَلَّى مَنْ مَرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ
باب [8]: نمازگذار مانع عبور دیگران از پیش روی خود شود
320- عَنْ أَبي سَعِيدٍ الخُدريِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: أَنّهُ كَانَ يُصَلِّي فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ يُصَلِّي إِلَى شَيْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ شَابٌّ مِنْ بَنِي أَبِي مُعَيْطٍ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَدَفَعَ أَبُو سَعِيدٍ فِي صَدْرِهِ، فَنَظَرَ الشَّابُّ فَلَمْ يَجِدْ مَسَاغًا إِلَّا بَيْنَ يَدَيْهِ، فَعَادَ لِيَجْتَازَ، فَدَفَعَهُ أَبُو سَعِيدٍ أَشَدَّ مِنَ الأُولَى، فَنَالَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَى مَرْوَانَ، فَشَكَا إِلَيْهِ مَا لَقِيَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَدَخَلَ أَبُو سَعِيدٍ خَلْفَهُ عَلَى مَرْوَانَ، فَقَالَ: مَا لَكَ وَلِابْنِ أَخِيكَ يَا أَبَا سَعِيدٍ؟ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَيْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَلْيَدْفَعْهُ فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ» [رواه البخاری: 509].
320- از ابوسعید خدری رضی الله عنه روایت است که روز جمعه به طرف چیزی که مانع عبور مردمان از پیش رویش گردد، نماز میخواند.
جوانی از مردم (بنی ابی معیط) میخواست از پیش رویش عبور نماید، ابوسعید رضی الله عنه به سینه آن جوان زد، آن جوان نگاه کرد، و چون راه دیگری را جز عبور کردن از پیش روی ابوسعید رضی الله عنه ندید، باز میخواست تا از آنجا عبور نماید، ابوسعید رضی الله عنه او را از مرتبه اول به شدت بیشتری به عقب راند.
آن جوان ابوسعید را دشنام داد، و نزد (مروان) آمد([11])، و از آنچه که از ابوسعید رضی الله عنه دیده بود، به او شکایت نمود، و ابوسعید هم پشت سر آن جوان نزد (مروان) آمد.
مروان گفت: ای ابا سعید! بین تو و برادرزادهات چه واقع شده است؟([12]).
ابوسعید رضی الله عنه گفت: از پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم شنیدم که میگفتند: «اگر کسی از شما به طرف چیزی که او را از [عبور و مرور] مردم حمایت میکرد، نماز میخواند، و در این حالت اگر کسی میخواست که از پیش رویش عبور کند، او را به عقب براند، و اگر از عبور کردن خودداری نکرد، با او مقاتله کند، زیرا [عمل] او [عمل] شیطان است»([13]).
70- باب: إِثْمِ المَارِّ بَيْنَ يَدَيِ المُصَلِّي
باب [9]: گناه عبور کننده از پیش روی نمازگذار
321- عَنْ أَبِي جُهَيْمٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ يَعْلَمُ المَارُّ بَيْنَ يَدَيِ المُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ منَ الإِثْمِ، لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ» قَالَ الراوي: لاَ أَدْرِي، أَقَالَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا، أَوْ شَهْرًا، أَوْ سَنَةً [رواه البخاری: 510].
321- از ابوجهیم رضی الله عنه ([14]) روایت است که گفت: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم فرمودند:
«کسی که از پیش روی نمازگذار عبور میکند، اگر بداند که بروی چه قدر گناه میشود، ایستادن چهل [؟] را بر عبور نمودن از پیش روی نمازگذار ترجیح میدهد».
راوی میگوید: نمیدانم که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم چهل روز گفتند، یا چهل ماه، و یا پهل سال([15]).
71- باب: الصَّلاَةِ خَلْفَ النَّائِمِ
باب [10]: نمازخواندن به پشت سر شخص خوابیده
322- عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهَا قَالَتْ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي وَأَنَا رَاقِدَةٌ مُعْتَرِضَةٌ عَلَى فِرَاشِهِ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُوتِرَ أَيْقَظَنِي فَأَوْتَرْتُ» [رواه البخاری: 512].
322- از عائشه رضی الله عنها روایت است که گفت:
پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم نماز میخواندند و من بر روی بسترشان به عرض خوابیده بودم، و هنگامی که میخواستند وتر بخوانند، مرا بیدار میکردند، و من [با ایشان] وتر میخواندم([16]).
72- باب: إِذَا حَمَلَ جَارِيَةً صَغِيرَةً عَلَى عُنُقِهِ فِي الصَّلاَةِ
باب [11]: کسی که هنگام نماز خواندن دختر خوردسالی را بر دوش خود نهاد
323- عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ: «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ بِنْتَ زَيْنَبَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَهي لِأَبِي العَاصِ بْنِ الرَّبِيع بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَهَا، وَإِذَا قَامَ حَمَلَهَا» [رواه البخاری: 516].
323- از ابوقتاده انصاری رضی الله عنه روایت است که: پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم نماز میخواندند، و (أمامه) دختر زینب را، که دختر پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم باشد، باخود حمل میکردند، و پدر (أمامه) ابوالعاص بن ربیع ابن عبد شمس بود.
و هنگامی که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم سجده میکردند، آن طفل را برزمین میگذاشتند، و چون برمیخواستند، دوباره او را باخود برمیداشتند([17]).
73- باب: المَرْأَةِ تَطْرَحُ عَنِ المُصَلِّي شَيْئًا مِنَ الأَذَى
باب [12]: زنی که کثافت را از نمازگذار برمیدارد
324- حديث ابن مَسْعُودٍ في دعاءِ النَّبيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ علي قُريشٍ يومَ وضعوا عليه السَّلَى، تقدَّم. وقال هنا فی آخرهِ: سُحِبُوا إِلَى القَلِيبِ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَأُتْبِعَ أَصْحَابُ القَلِيبِ لَعْنَةً» [رواه البخاری: 520).
324- حدیث ابن مسعود رضی الله عنه در مورد نفرین پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم بر قریش – هنگامی که کثافتها را بر روی شانههای آن حضرت صل الله علیه و آله و سلم نهاده بودند – قبلا گذشت.
و در اینجا میگوید: [... به خداوند قسم است که قریش را دیدم که روز بدر سرنگون گردیده] و کشان کشان بگودالی از گودالهای بدر انداخته شدند.
و بعد از آن پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم فرمودند: «کسانی که به این گودال انداخته شدهاند، در آخرت نیز به لعنت خدا گرفتار هستند»([18]).
[1]- آنچه را که از آن به (حمایه) تعبیر کردهایم، چیزی است که آن را به عربی (سُتْرَه) میگویند، و (ستره): به ضم اول و سکون ثانی و فتح ثابت، بر وزن (عُمره)، عبارت از چیزی است که نمازگذار هنگام نماز خواندن پیش روی خود – به فاصله قد خود – قرار میدهد، تا کسی از مکان سجدهگاهش عبور نکند، مثلا: چوبی، سنگی، نیزۀ، عصایی و هرچیز دیگری همانند اینها را، ولی این سنت امروز کاملا ترک شده است، و کسی به آن اعتنایی نمیکند، نه نمازگذار، و نه کسی که از پیش روی نمازگذار عبور میکند.
[2]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) نصب کردن و یا گذاشتن (حمایه) در وقت نماز خواندن برای کسی که در صحرا و یا در جایی که شاید مردم از پیش رویش عبور کنند، سنت است، ولی در غیر صحرا، اگر نمازگذار در جایی نماز میخواند که از رفت و آمد مردم در امان بود، گذاشتن (حمایه) سنت نیست.
2) آنچه را که نبی کریم صل الله علیه و آله و سلم (حمایه) قرار داده بودند، سرنیزۀ پیکانداری بود به طول تقریبا یک ذراع، و آن را به عربی (حربه) مینامند.
3) حمایۀ را که امام در پیش روی خود قرار میدهد، برای مقتدیان نیز حمایه گفته میشود، و آنها ضرورت به گذاشتن حمایۀ دیگری ندارند.
[3]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) عبور زن، و خر از پیش روی آنها، بین (حمایه) و قبله بود، نه بین پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم و بین حمایه.
2) به اتفاق، علماء اگر انسان و یا حیوانی از پیش روی نمازگذار از طرف دیگر (حمایه) عبور نماید، نمازش فاسد شود، ولی اگر کسی حمایۀ برایش نگذاشته شود، و یا (حمایۀ) گذاشته بود، ولی انسانی و یا حیوانی از پیش رویش بین وی بین (حمایه) عبور نمود، حکمش چیست؟ آیا این کار سبب اخلال به نمازش میشود یا نه؟ در نزد جمهور علماء و از آن جمله علمای احناف نماز چنین شخصی باطل نمیشود، و گناهی که هست بر شخصی است که از پیش روی نمازگذار عبور میکند، و بعضی از علماء میگویند: عبور کردن سگ و خر از پیش روی نمازگذار، سبب فساد نمازش میگردد.
3) نماز چهار رکعتی فرض در سفر دو رکعت خوانده میشود، و اینکه این دو رکعت خواندن حتمی و یا اختیاری است، قبلا به آن اشاره نمودیم، و تفصیل بیشتر آن إنشاءالله بعد از این در باب خودش خواهد آمد.
[4]- مراد از دیواری که در حدیث آمده است، دیواری است، که به طرق قبلۀ مسجد قرار داشت، و مراد از (راهرو بُز) اندازهای است که بُز بتواند به راحتی از آن عبور نماید، و علماء این رهرو را اندازهگیری نموده و گفتهاند که برابر سه ذرع است، و در حدیث دیگری آمده است که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم فرمودند: وقتی که کسی به طرف حمایه نماز میخواند، به حمایه نزدیک شود، تا شیطان نمازش را قطع نکند.
[5]- از احکام متعلق به این حدیث آنکه: برداشتن عصای نیزهدار برای آن بود که اگر زمین سخت میبود آن را قدری میکندند، تا زمین نرم گردیده و سبب پاش خوردن بول نگردد، و در هنگام نماز خواندن، این عصای نیزهدار را به حیث (حمایه) پیش روی خود قرار میدادند، و آبی را که برمیداشتند، طبعا برای استنجاء زدن و وضوء ساختن بود.
[6]- در زمان عثمان رضی الله عنه قرآن کریم را در صندوقی قرار داده، و نزدیک ستونی در مسجد نبوی میگذاشتند، این ستون به نام (اسطوانۀ مصحف) یا ستون قرآن نامیده میشد، و سلمه بن اکوع رضی الله عنه عادت داشت که نماز تحیۀ مسجد و نماز نفل را در نزدیک این ستون، میخواند.
[7]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) نماز خواندن پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در نزد این ستون در نمازهای نفل بود، و نمازهای فرض را در جای مخصوص آن در بین محراب اداء میکردند.
2) سبب نماز خواندن پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در نزد این ستون آن بود تا آن را برای خود (حمایه) قرار دهند، از این جهت اگر کسی در مسجد نماز سنت و یا نفل میخواند، بهتر است در جایی بخواند که از عبور و مرور مردم از پیش رویش در امان باشد، و یا آنکه پیش روی خود (حمایۀ) قرار دهد.
3) بعضی از صحابه رضی الله عنهم از آن جمله ابن عمر و سلمه بن اکوع وعدۀ دیگری میکوشیندند که به آثار نبوی تبرک بجویند، ولی عدۀ دیگری چنین نبودند، و به این موضوع قبلا هم اشاره نمودیم.
[8]- تقریبا پیش از این به سی سال، خداوند متعال به فضل و رحمت خود برایم توفیقی عنایت بخشید تا مشرف به داخل شدن به خانۀ معظمه گردم، ولی چون سراپایم را گم کرده بودم، از اینکه در داخل خانۀ مشرفه چند ستون بود، کاملا فراموش کرده و چیزی را از آن به خاطر ندارم،
روز وصل تو گم کنم خود را
نو بدولـت رسیده را مانـم
و چیزی را که تا اندازۀ بخاطر دارم این است که: در وقت داخل شدن به خانۀ مشرفه تقریبا به طرف دست راست، جایی است به اندازۀ نماز خواندن یک شخص، که به سنگ گلابی رنگی فرش شده بود، و میگفتند که اینجا جایی است که نبی کریم صل الله علیه و آله و سلم در وقت داخل شدن به خانه در آنجا نماز خواندهاند، و من هم تبرکا و تمینا در همانجا نماز خواندم، و در وقت نماز خواندن در اینجا روی نمازگذار به طرف غرب قرار میگیرد، به طوری که حجر الأسود به طرف دست چپ، و حجر اسماعیل به طرف دست راستش میباشد، و گویا در گوشۀ شمال شرقی خانۀ مشرفه زینه مدوری قرار داشت، که با این زینه به پشت بام خانۀ مشرفه میرفتند.
[9]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) مؤخرۀ پالان شتر، عبارت از چوبی است که شخص سوار بر شتر، به آن تکیه میکند.
2) همانطوری که نماز خواندن به طرف شتر، و پالان شتر جواز دارد، نماز خواند به طرف هر چیزی دیگری که مانع رفت و آمد مردم از پیش روی نمازگذار شود، مانند: دیوار، درخت، پایه و ستون و امثال اینها نیز جواز دارد، در سنن نسائی از علی ابن ابیطالب رضی الله عنه روایت است که گفت: «در غزوۀ بدر هیچکس از ما بیدار نبود، و همگی خواب بودند، به استثنای پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم که به طرف درختی نماز میخواندند، و تا صبح دعا میکردند.
[10]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) سبب گفتن عائشه رضی الله عنها از این سخن که ما زنها را با سگ و خر برابر کردهاید این بود که شنیده بود بعضی از صحابه میگویند: اگر سگ و یا خر و یا زن از پیش روی نمازگذار بگذرد، نمازش فاسد میشود، یعنی: در فاسد شدن نماز شخص، فرقی بین آن نیست که زنی از پیش رویش بگذرد، و یا خری، و یا سگی، بنابراین عائشه رضی الله عنها این حدیث را در رد این نظریه روایت کرد.
2) عبور زن از پیش روی نمازگذار، سبب فساد نمیشود، و حتی نماز خواندن به طرف زن – اگر نامحرم نباشد – باکی ندارد.
[11]- مروان در این وقت امارت مدینۀ منوره را بر عهده داشت، و مروان در سال شصت و پنج هجری به سن شصت و سه سالگی درگذشت.
[12]- یعنی برادرزادهات در اسلام، زیرا آن جوان ولید بن عقبه بن ابی معیط بود، و با ابوسعید قرابتی نداشت، و مروان این سخن را از روی احترام به ابوسعید و استرحام به آن جوان گفت.
[13]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) مراد از مقاتله برای بار دوم آن است که در مرتبۀ دوم به طور شدیدتری مانع عبور وی از پیش روی خود شود، نه آنکه با وی دست به گریبان شده و کار را به مشت ولگد برساند.
2) بعضی از علماء این مانع شدن را واجب دانستهاند، و میگویند به هر شکلی که باشد باید مانع عبور مردم از پیش روی خود شد، و دیگران میگویند که: این مانع شدن باید به شکل تنبیهی باشد، نه به طریق کشمکش، تا مبادا عمل کثیر گفته شده و سبب فساد نماز گردد.
3) مراد از شیطان بودن شخصی که از پیش روی نمازگذار عبور میکند این است که وی مانند شیطان سبب مشغولیت قلب نمازگذار میشود.
4) اگر کسی سبب فتنه در امور دین میشود، اطلاق لفظ شیطان بر وی روا است.
5) اگر بین دو نفر مشکلی پیش میآید، اگر باهم مصالحه میکنند خوب، ورنه باید غرض حل آن به حاکم و شخص مسؤول مراجعه نمایند.
6) روایت شخص عادل مقبول است، ولو آنکه روایتش متضمن حکمی به نفع خود راوی باشد.
[14]- وی عبدالله بن جهیم انصاری است، از حیاتش جز آنکه راوی چند حدیث است، چیزی دیگری بدست آورده نتوانستم، چنانچه از مقدار عمر، و سال وفاتش معلوماتی در دسترس نیست، أسد الغابه (5/164-165).
[15]- از احکام و متعلق به این حدیث آنکه:
حد اقل انتظاری که پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم ذکر کردهاند چهل روز است، یعنی: زحمت و عذاب چهل روز ایستادن و انتظار کشیدن، کمتر از عذاب اخروی کسی است که از پیش روی نمازگذار عبور میکند، و با اینهم بسیاری از مردم به این امر مهم اعتنایی نکرده و به طور عادی از پیش روی نمازگذار عبور میکنند، و مستوجب عذاب اخروی میگردند.
2) علماء گفتهاند که ذکر چهل، خواه چهل روز باشد، و خواه چهل ماه، و خواه چهل سال، برای تعیین نیست، بلکه جهت بزرگ شمردن گناه کسی است که از پیش روی نمازگذار عبور میکند، از این جهت در صحیح ابن حبان، و سنن ابن ماجه به نقل از ابیهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: «اگر صد سال بایستد، برایش بهتر از آن است که یک قدم از جایش بدارد».
[16]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) نماز خواندن به طرف کسی که خواب است، جواز دارد، ولی بعضی از علماء میگویند که: نماز خواندن در چنین مکروه است، زیرا شاید از شخص خواب حرکتی و یا عملی سربزند که سبب تشویش شخص نمازگذار گردد، ولی ظاهر میدهد، مگر آنکه بگوئیم که این امر خاص برای شخص خواب را جواز میدهد، مگر آنکه بگوئیم که این امر خاص برای پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم است، زیرا آن حضرت صل الله علیه و آله و سلم وقتی که به نماز میایستادند، حالت خاصی داشتند که به هیچ چیز دیگری ملتفت نمیشدند، ولی دلیل نقلی خاصی در این مسئله وجود ندارد، بناءبراین جانب عمومیت آن ترجیح دارد، والله تعالی أعلم.
[17]- ابوالعاص شوهر زینب و داماد پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم بود، و از اشخاصی بود که در مکه به راستی و امانتداری معروف بود، پیش از نزول وحی، خدیجه رضی الله عنها برای پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم پیشنهاد کرد که زینب دختر خود را برای ابوالعاص به نکاح بدهند، و پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم پیشنهاد او را پذیرفته و زینب را برایش به نکاح دادند، هنگام عروسی، خدیجه رضی الله عنها حمایل خود را برای زینب جهیزیه داد، و هنگامی که ابوالعاص در جنگ در صف مشرکین بود و به اسارت مسلمانان در آمد، زینب رضی الله عنها آن حمایل را جهت خلاص کردن وی فرستاد، چون چشم پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم به آن حمایل افتاد، تحت تاثیر قرار گرفته و برای صحابه گفتند: آیا میپذیرید که اسیر زینب را بدون مقابل آزاد سازید، و حمایلش را برایش پس بفرستید، آنها قبول کردند، و ابوالعاص آزاد شد، و هنگام هجرت مسلمانان به مدینۀ منوره، پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم از ابوالعاص خواستند تا برای اجازه بدهد که به مدینه هجرت نماید، و او برایش اجازه داد، و بعد از اینکه ابوالعاص در سال فتح مکه مسلمان شد، پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم زینب را به دون نکاح جدیدی برایش پس دادند، و پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم همیشه از صفات حمیدۀ ابوالعاص توصیف و تمجید میکردند، و وی در خلافت ابوبکر صدیق رضی الله عنه وفات یافت.
[18]- از احکام و مسائل متعلق به این حدیث آنکه:
1) این خبری است که از پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم در مورد سرنوشت این کسانی از مشرکین که در غزوۀ بدر کشته شدند، که خداوند متعال عادی حبیب خود را در مورد آنها قبول نمود، و آنها را در این دنیا به بدترین حالتی به هلاکت رسانید، و در آخرت هم آنها را از رحمت خود دور نموده و به لعنت خود گرفتار میسازد، و این جزای کسانی مانند ابوجهل است که با وجود علم داشتن به صدق پیامبر خدا صل الله علیه و آله و سلم و حقانیت دین اسلامی، با این دین و پیروان آن با شدیدترین وجهی برخورد نموده، و از هیچ ظلم و ستمی نسبت به آنها خودداری نمیکردند و یا نمیکنند.
2) احکام و مسائل متعلق به این حدیث در حدیث (178) یکصد و هفتاد و هشت قبلا گذشت، به آنجا مراجعه نمائید.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر