نماز وتر سنتی مؤکد است و شایسته نیست که انسان مسلمان به هیچ وجه آن را ترک نماید.
نماز وتر عبارت از نمازی است که مسلمان آن را به عنوان آخرین نمازهای سنت شب قرار میدهد، ضمنا این نماز یک رکعت است و بعد از نماز عشاء خوانده میشود، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم میفرماید:
«صلاة الليل مثنى مثنى، فإذا خشي أحدكم الصبح صلى ركعة واحدة، تُوتر له ما قد صلى»[1].
«نماز شب دو رکعت دو رکعت میباشد، وقتی از فرا رسیدن صبح بیم داشتی، قبل از طلوع فجر یک رکعت را به تنهایی بخوان، این رکعت تمام نمازهای دو رکعتی قبل از خودش را به صورت وتر (فرد) در میآورد [ چون نمازهای قبل از وتر دو رکعتی بودهاند و با خواندن یک رکعت وتر به صورت فرد در میآید]».
سنت است قبل از نماز وتر دو رکعت یا بیشتر نماز سنت خوانده شود، سپس نماز وتر برگزار شود، زیرا در روایت صحیح آمده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم به همین روش عمل مینمود.
نماز وتر در طول نماز عشا تا کمی قبل از نماز فجر وقت دارد، و خواندن آن در آخر شب بهتر از اول آن است، مگر برای کسی که بیم داشته باشد خواب بر او غلبه کند و بیدار نشود، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«من ظن منكم أن لا يستيقظ آخر الليل فليوتر أوّلَه، ومن ظن منكم أنه يستيقظ آخرَه، فليوتر آخرَه، فإن صلاة آخر الليل محضورة، وهي أفضل»[2].
«اگر فکر کردید که در آخر شب برای خواندن نماز وتر بیدار نمیشود، پس آن را در همان اوائل شب بخوانید، و اگر بر آن شدی که بیدار میشود، پس سعی کنید که آن را در آخر شب بخوانید، زیرا فرشتگان در حین خواندن نماز آخر شب حاضر و ناظر هستند و بهترین نماز محسوب میگردد».
4- نخواندن وتر تا فرا رسیدن صبح:
اگر کسی به امید بیدار شدن، سنت وتر را به تأخیر انداخت، اما تا فرا رسیدن صبح بیدار نشد، پس باید قبل از نماز ظهر آن را قضا نماید، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم میفرماید:
«من نام عن وتره أو نسيه، ليصله إذا ذكره»[3].
«اگر کسی بر اثر غلبهی خواب یا فراموشی نماز وتر را نخواند، باید هرگاه به یاد آورد، آن را برگزار نماید».
لازم به ذکر است که قضای نماز وتر در روز، باید به صورت جفت باشد نه فرد، یعنی اگر در شب سه رکعت میخواند باید در روز چهار رکعت بخواند، و به همین سان.
خواندن دو سورهی «اعلی» و «کافرون» در دو رکعت قبل از یک رکعت وتر مستحب و سنت است، و خواندن سه سورهی «اخلاص» و «معوذتین»[4] در برخی اوقات برای بعد از فاتحه در یک رکعت وتر پیشنهاد شده است، اما بعد از فاتحه، به طور اغلب سورهی «اخلاص» خوانده میشود.
مکروه است که در یک شب دو بار یا بیشتر نماز وتر خوانده شود، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرموده است:
«لاوتران بلیلة»[5].
«در یک شب جایز نیست که دو مرتبه نماز وتر خوانده شود».
بنابراین، اگر کسی در اول شب، نماز وتر را خواند، سپس از خواب بیدار شد و خواست که نماز سنت را بخواند، هر اندازه که توانایی داشت، میتواند نماز سنت بخواند، اما نباید نماز وتر را تکرار نماید، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود: «لاوتران بلیلة».
قبل از نماز صبح، دو رکعت سنت مؤکد وجود دارد که همانند نماز وتر مورد تأکید واقع شده است، زیرا همانگونه که نماز وتر آخرین نماز شب است، سنت فجر نیز نخستین نمازی است که در روز خوانده میشود، پیامبر صل الله علیه و آله و سلم با عمل خویش روی آن تأکید ورزید و هیچگاه آن را ترک ننمود و با سخنان خویش اصحاب را بدان تشویق میکرد:
«ركعتا الفجر خير من الدنيا وما فيها»[6].
«دو رکعت سنت فجر از دنیا و آنچه در آن است بهتر و نیکوتر است».
و فرمود: «لا تدعوا ركعتي الفجر، وإن طاردتكم الخيل»[7].
«اگرچه در تنگنا قرار گیرید و دشمن شما را دنبال کند، سعی کنید که هرگز دو رکعت سنت فجر را ترک ننمایید».
سنت فجر از لحظهی طلوع فجر تا نماز صبح وقت دارد، و اگر کسی بر اثر غلبهی خواب یا فراموشی آن را نخواند، پس هرگاه بیدار شد یا به یاد آورد میتواند آن را بخواند، اما با فرا رسیدن زوال خورشید ساقط میشود، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«من لم يُصلّ ركعتي الفجر حتى تطلع الشمس فليصلهما»[8].
و در یکی از غزوهها پیامبر صل الله علیه و آله و سلم و اصحاب تا طلوع خورشید از خواب بیدار نشدند، پس از آنکه بیدار شدند کمی از آنجا دور افتادند و پیامبر صل الله علیه و آله و سلم به بلال دستور داد اذان برداشت و سپس دو رکعت فجر را خواندند و بعد نماز صبح را برپا داشتند[9].
سنت فجر دو رکعت است که به طور خلاصه برگزار میشود و بعد از خواندن فاتحه در رکعت نخست سورهی «کافرون» و در رکعت دوم سورهی «اخلاص» خوانده میشود و در صورتی که تنها به سورهی فاتحه اکتفا شود، جایز است، زیرا عایشه رضی الله عنها روایت کرده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم طوری دو رکعت فجر را خلاصه مینمود که فکر میکنم جز فاتحه سورهی دیگری را در آن نمیخواند[10].
و در روایت دیگری میفرماید: پیامبر صل الله علیه و آله و سلم در دو رکعت سنت فجر سورهی «کافرون» و سورهی «اخلاص» را با شادمانی میخواند[11].
و برخی اوقات در رکعت نخست آیهی: ﴿قُولُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا﴾ [البقرة: ١٣٦] و در رکعت دوم آیهی: ﴿قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۢ﴾ [آل عمران: ٦٤] و بر خی اوقات آیهی: ﴿ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَٱشۡهَدۡ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ ٥٢﴾ [آل عمران: ٥٢] را میخواند[12].
[1]- بخاری آنرا گزارش داده است.
[2]- امام احمد و مسلم آنرا روایت کردهاند.
[3]- ابو داود آنرا روایت کرده و سند آن صحیح میباشد.
[4]- امام احمد، ابوداود و نسائی به سندی حسن آنرا روایت کردهاند.
[5]- ترمذی آنرا روایت کرده و در ردیف احادیث حسن برشمرده است.
[6]- مسلم آنرا روایت کرده است
[7]- امام احمد و ابوداود آنرا روایت کردهاند.
[8]- بیهقی به سندی جید آنرا روایت کرده است.
[9]- بخاری آنرا روایت کرده است
[10]- بخاری (2/52) کتاب: التهجد باب ما یقرأ فی رکعتی الفجر، مسلم (1/500).
[11]- مسلم (1/502)
[12]- صحیح مسلم (1/502).
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر