نماز عبادتی است دارای گفتار و کرداری مخصوص که با تکبیر شروع میشود و با سلام پایان مییابد.
و این روش نماز پیامبر صل الله علیه و آله و سلم میباشد[1] که آن را به هر زن و مرد مسلمانی تقدیم مینماییم تا هرکس که از روش نماز پیامبر صل الله علیه و آله و سلم آگاهی یابد سعی نماید که به او اقتدا نماید، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«صلوا كما رأيتموني أصلي»[2].
«به گونهای نماز بخوانید که من نماز میخوانم».
و اینک توضیح روش نماز پیامبر صل الله علیه و آله و سلم :
(1) وضوی کامل: یعنی اینکه طبق دستور خداوند جل جلاله وضو را بگیرد، آنجا که میفرماید:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قُمۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ فَٱغۡسِلُواْ وُجُوهَكُمۡ وَأَيۡدِيَكُمۡ إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ وَٱمۡسَحُواْ بِرُءُوسِكُمۡ وَأَرۡجُلَكُمۡ إِلَى ٱلۡكَعۡبَيۡنِۚ﴾ [المائدة: ٦].
«ای مؤمنان! هنگامی كه برای نماز به پا خاستيد (و وضو نداشتيد)، صورتها و دستهای خود را همراه با آرنجها بشوئيد، و سرهای خود (همه يا قسمتی از آنه) را مسح كنيد، و پاهای خود را همراه با قوزكهای آنها بشوئيد).
و به فرمودهی پیامبر صل الله علیه و آله و سلم عمل نماید که میفرماید:
«لا يقبل الله صلاة بغير طهور»[3].
«خداوند هیچ نمازی را بدون وجود طهارت نمیپذیرد».
(2) در هر کجا که باشد باید تمام بدنش را متوجه قبله (کعبه) نماید.
(3) از ته قلب نیت داشته باشد که میخواهد نماز فرض و یا سنت را انجام میدهد.
نباید با زبان نیت را بگوید؛ زیرا نیت با زبان غیرمشروع و بدعت است، با توجه به اینکه پیامبر صل الله علیه و آله و سلم و اصحاب بزرگوارش به زبان نیت را نمیآوردند.
اگر به عنوان امام و یا اینکه به تنهایی نماز گذارد، باید «سُترهای»[4] را جلو خود بگذارد.
(4) استقبال قبله در نماز شرط اساسی میباشد، مگر در مسایلی استثنا شده که در کتابهای اهل علم توضیح داده شدهاند.
(5) تکبیر احرام را گفته و در حالی که به محل سجده نگاه میکند «اللهاکبر» را بر زبان جاری مینماید.
(6) در هنگام گفتن تکبیر دستانش را تا مقابل شانهها و نزدیک لاله گوشهایش بلند مینماید.
دستانش را روی سینهاش میگذارد؛ دست راست را روی کف، مچ و بازوی دست چپ میگذارد، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم دستانش را چنین میگذاشت.
(7) سنت است که دعای افتتاح را بخواند، و آن دعای ذیل میباشد:
«اللهم باعد بيني وبين خطاياي كما باعدت بين المشرق والمغرب، اللهم نقني من خطاياي كما يُنقَى الثوب الأبيض من الدنس، اللهم اغسلني من خطاياي بالماء والثلج والبرد»[5].
«بارالها! به اندازه فاصله شرق و غرب میان من و گناهانم فاصله بینداز، خدایا! مرا از خطاهایم پاک گردان چنانچه لباس سفید از چرک و آلودگی پاک میشود، خدایا! با آب و برف و تگرک خطاهایم را شستشو ده».
(8) و جایز است به جای دعای فوق این دعا خوانده شود:
«سبحانك اللهم وبحمدك، وتبارك اسمك، وتعالى جدك، ولا إله غيرك»[6].
«خدایا! چنانکه شایسته مقام با عظمتت است تو را از نقص و کژیها دور میدارم و ستایشت میکنم، خیر و برکت بر اثر نام مبارک تو به دست میآید، بسیار بزرگوار و با عظمت هستی و جز تو معبود به حقی در زمین و آسمان وجود ندارد».
و اگر یکی دیگر از دعاهای مأثور از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم را خواند، اشکالی ندارد، و بهتر آن است که هر بار یکی از آن دو را بخواند، زیرا در اینصورت بهتر از روش پیامبر صل الله علیه و آله و سلم پیروی نموده است.
سپس میگوید: اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم.
و سورهی فاتحه را میخواند؛ زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود: «لا صلاة لمن لم يقرأ بفاتحة الكتاب»[7].
«کسی که سورهی فاتحه را در نماز نخواند، نماز او باطل محسوب میشود».
(9) بعد از قرائت سورهی فاتحه، در نمازهای جهری به صورت جهر و در نمازهای سری به صورت نهان، کلمهی «آمین» را میگوید.
(10) سپس هر اندازه در توان داشته باشد، قرآن را میخواند.
(11) بهتر آن است در نمازهای ظهر، عصر و عشا بعد از فاتحه از سورههای کوچک بهره جوید.
(12) و در نماز صبح سورههای بزرگ را بخواند.
(13) و در نماز مغرب بنا به دلخواه خود برخی اوقات از سورههای بزرگ و برخی اوقات نیز از سورههای کوچک انتخاب مینماید و از احادیث نقل شده در این مورد تبعیت مینماید.
(14) رکوع.
(15) در حالی که دستانش را بلند کرده و آن را در مقابل شانهها و لالهی گوشهایش قرار داده، تکبیرگویان به رکوع میرود و سرش را در مقابل پشتش قرار داده و دستانش را روی زانوهایش گذاشته، طوری که انگشتانش از هم جدا باشند و در آن آرام میگیرد.
و در رکوع این دعا را میخواند: «سبحان ربي العظيم».
بهتر این است که دعای فوق را سه مرتبه تکرار نماید.
و مستحب است همراه دعای فوق این دعا را نیز بخواند: «سبحانك اللهم ربنا وبحمدك، اللهم اغفر لي»[8].
(16) بلند شدن از رکوع.
در حالی که دستانش را بلند کرده و آن را در مقابل شانهها و لالهی گوشهایش قرار داده، از رکوع بلند میشود و در صورتی که امام یا منفرد باشد این دعا را میخواند: «سمع الله لمن حمده».
و در هنگام قیام این دعا را میافزاید: «ربنا لک الحمد حمدا کثیرا طیبا مبارکا فیه ملء السماوات والأرض، وملء ما بینهما و ملء ما شئت من شيء بعد»[9].
و اگر دعای زیر را نیز اضافه نماید، کار خوبی را انجام داده، زیرا به اثبات رسیده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم میفرمود: «أهل الثناء والمجد، أحق ما قال العبد، وكلنا لك عبد، لا مانع لما أعطيت، ولا معطي لما منعت، ولا ينفع ذا الجد منك الجد»[10].
هرگاه به عنوان مأموم پشت سر امام نماز گذاشت باید در هنگام برخواستن بگوید: «ربنا ولك الحمد ...» تا پایان ذکر.
مستحب است که بعد از بلندشدن از رکوع همانند قبل از رکوع دستانش را بر سینهاش بگذارد، زیرا در حدیث وائل بن حجر و سهل بن سعد آمده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم چنین عمل مینمود.
(17) سجده.
(18) تکبیر گویان به سجده میرود و در صورت امکان زانوهایش را قبل از دستانش بر زمین میگذارد.
(19) در صورتی که برایش ممکن نباشد، میتواند دستانش را قبل از زانوهایش بر زمین بگذارد.
(20) انگشتان دست و پاهایش را رو به قبله میگذارد و باید انگشتان دستش را چسپیده و دراز بگذارد.
(21) سجده باید روی اعضای هفتگانهی زیر انجام گیرد: پیشانی همراه با بینی، دو دستها، دو زانو و کف انگشتان پاها.
و در سجده باید بگوید: «سبحان ربي الأعلی».
(22) و سنت است که ذکر فوق را سه مرتبه یا بیشتر تکرار نماید.
و مستحب است همراه دعای فوق این دعا را نیز بخواند: «سبحانك اللهم ربنا وبحمدك، اللهم اغفر لي»[11].
و در هنگام سجده دعاهای زیادی را بخواند، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«اما في الرکوع فعظموا فیه الرب، وأما السجود فأكثروا فيه من الدعاء، فقمن أن يستجاب لكم»[12].
«اما در رکوع خدا را بزرگ بشمارید، و اما در سجده بسیار دعا کنید چون شایسته است مورد استجابت قرار گیرد».
(23) و از خدا بخواهد که خیر دنیا و آخرت را نسیبش بگرداند، گفتنی است که در نماز فرض و سنت این گونه دعاها جایز میباشند.
بازوهایش را جدا از پهلو، شکمش را جدا از زانو و زانوهایش را جدا از ران نگه میدارد و بازویش را از زمین بلند مینماید؛ زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«اعْتَدِلُوا في السُّجُودِ، ولا يَبْسُطُ أحدُكُم ذِرَاعَيْهِ انْبِسَاطَ الكَلْبِ»[13].
«در سجده تعادل را رعایت نمایید و نباید بازوهایتان را همانند سگ گسترده و پهن نمایید».
(24) بلند شدن از سجده.
(25) تکبیر گویان سر از سجده بلند مینماید و پای چپ را فرش کرده و روی آن مینشیند و پای راستش را نیز عمود مینماید و دستانش را روی ران و زانوهایش میگذارد.
و این ذکر را میخواند: «رب اغفر لي وارحمني واهدني و ارزقني وعافني واجبرنی»[14].
«پروردگارا! مرا مورد مغفرت، رحمت، هدایت، روزی رسانی و حفظ و نگهداشت خویش قرار ده».
(26) باید در آن نشستن به آرامش برسد و آرام گیرد.
(27) سجدهی دوم و بلند شدن از آن به رکعت دوم:
(28) تکبیر گویان به سجدهی دوم میرود و همان افعالی را انجام میدهد که در سجدهی نخست انجام داده است.
(29) تکبیر گویان سرش را از سجده بلند کرده و اندکی مینشیند همانطور که میان دو سجده نشسته بود که به «نشست استراحت» نامیده میشود، گفتنی که این نشست مستحب میباشد و اگر آن را ترک گفت، اشکالی ندارد و ذکر و دعایی در آن وجود ندارد.
(30) سپس با تکیه بر زانوهایش برای رکعت دوم برخواهد خواست، این در صورت توان انجام آن است، اما اگر توان آن را نداشت بر دستانش تکیه میدهد.
(31) سپس سورهی فاتحه و هر آنچه در توان وی باشد قرآن را قرائت مینماید.
(32) سپس همان افعالی را تکرار مینماید که در رکعت نخست انجام داده است.
(33) روش نشستن برای تشهد:
اگر نماز دو رکعتی اعم از نماز صبح، جمعه و عید را انجام میداد، بعد از برخواستن از سجدهی دوم پای راستش را به صورت عمودی قرار داده و پای چپش را نیز فرش مینماید، و در حالی که دست راستش را گره زده و انگشت سبابه را رها نموده و به توحید اشاره میدارد، آن را روی زانوی راست میگذارد. و جایز است اگر دو انگشت خنصر و بنصر را گره بزند و سه انگشت دیگر را رها نماید و به انگشت سبابه به توحید اشاره کند. زیرا هر دو روش از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم نقل شده است.
(34) بهتر آن است هر بار یکی از آن دو روش را تبعیت نماید.
(35) و دست چپ را روی ران و زانوی چپش میگذارد.
تشهد و صلوات بر پیامبر صل الله علیه و آله و سلم :
(36) سپس در آن نشست، تشهد را به صورت زیر قرائت مینماید:
«التحيات لله والصلوات والطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهدُ أن لا إله إلاّ الله، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله»[15].
«همه بزرگداشتها از لحاظ ملکیت و شایستگی از قبیل سر فرود آوردن، رکوع، سجده، ماندگاری و دوام و دعاها و کردارهای شایسته از آن خدا است؛ سلامت و رحمت و برکت خدا بر تو باد ای پیامبر خدا. دورد و سلام خدا بر ما و همهی بندگان شایستهی خدا باد. گواهی میدهم که معبودی جز الله وجود ندارد و محمد بنده و فرستادهی خداوند است».
سپس میگوید: «اللهم صلِّ على مُحمد وعلى آل محمد، كما صليت على إبراهيم وآل إبراهيم، إنك حميدٌ مجيد، وبارك على محمد وعلى آل محمد، كما باركت على إبراهيم وآل إبراهيم، إنك حميدٌ مجيد»[16].
«خدایا! بر محمد و خاندانش درود بفرست چنانچه بر ابراهیم و خاندان ابراهیم درود فرستادی که تو ستودهی با شکوهی، و بر محمد و خاندانش برکت بفرست چنانکه بر ابراهیم و خاندان ابراهیم برکت فرستادی که تو ستودهی با شکوهی».
و از شر چهار چیز به خدا پناه میبرد و میگوید: «اللهم إني أعوذ بك من عذاب جهنم، ومن عذاب القبر، ومن فتنة المحيا والممات، ومن فتنة المسيح الدجال»[17].
«خدایا! از عذاب دوزخ و قبر، آزمایش مرگ و زندگی و دجال به تو پناه میبرم».
(37) سپس به دلخواه خود هر آنچه از خیر دنیا و آخرت میل داشته باشد، از خدا طلب مینماید و اگر برای پدر و مادرش یا کسانی دیگر از مسلمانان دعا نماید، اشکالی ندارد، گفتنی است که خواندن این دعاها در نماز فرض و سنت فرق نمیکند، زیرا در حدیث ابن مسعود رضی الله عنه به صورت عام آمده است، آنجا که تشهد را به او یاد میداد، فرمود:
«ثم ليتخير من الدعاء أعجبه إليه فيدعو»[18].
«سپس هر دعایی را که بیشتر دوست دارد، انتخاب نماید».
و در روایت دیگری چنین آمده: «ثم لیختر بعد من المسألة ما شاء».
«سپس میتواند بعد از آن، هر آنچه که بخواهد از خدا طلب نماید».
سپس به طرف راست و چپ سلام میدهد و چنین میگوید: «السلام عليكم ورحمة الله».
(38) روش خواندن نمازهای سه رکعتی و چهار رکعتی:
(39) اگر نماز سه رکعتی همانند نماز مغرب و یا چهار رکعتی همانند ظهر و عصر و عشاء را میخواند، تشهد مذکور را همراه با صلوات بر پیامبر رضی الله عنه میخواند.
(40) سپس با تکیه بر زانوهایش برای رکعت سوم برمیخیزد.
(41) و تکبیر گویان دستانش را بلند کرده و آن را در مقابل شانهها و لاله گوشهایش قرار میدهد.
(42) و طبق معمول دستانش را روی سینههایش میگذارد.
(43) و تنها سورهی فاتحه را قرائت مینماید.
و اگر احیانا در رکعت سوم و چهارم نماز ظهر سورهای دیگر را بخواند، هیچ اشکالی ندارد و برای اثبات این موضوع حدیثی که ابوسعید از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم روایت کرده بر آن دلالت مینماید[19].
(44) سپس بعد از رکعت سوم در نماز مغرب و بعد از رکعت چهارم در نمازهای ظهر، عصر و عشا تحیات را میخواند.
(45) سپس به طرف راست و چپ خود سلام خواهد نمود و سه بار «استغفرالله» را میگوید.
سپس این ذکر را میخواند: «اللهم أنت السلام ومنك السلام، تبارکت یاذا الجلال والإکرام»[20].
و همچنین میگوید: «لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير، اللهم لا مانع لما أعطيت ولا معطي لما منعت ولا ينفع ذا الجد منك الجد»[21].
(46) «لا حول ولا قوة إلا بالله، لا إله إلا الله، ولا نعبد إلا إياه، له النعمة وله الفضل وله الثناء الحسن، لا إله إلا الله مخلصين له الدين ولو كره الكافرون»[22].
(47) و 33 بار «سبحان الله»، 33 بار «الحمدلله» و 33 بار «الله اکبر» را میگوید و در نهایت خواهد گفت: «لا إله إلا الله وحده لا شریك له، له الملك وله الحمد، وهو علی کل شيء قدیر»[23].
(48) و «آیة الکرسی» را میخواند[24].
(49) و بعد از هر نمازی سورههای (اخلاص)، (فلق) و (ناس) را میخواند[25].
(50) و بعد از نماز صبح و نماز مغرب مستحب است که سورههای فوق سه بار تکرار شوند، زیرا احادیثی در این خصوص از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم نقل شده است.
(51) گفتنی است که تمام اذکار فوق سنت میباشند و از دایرهی فرض بودن خارج هستند.
(52) برای هر زن و مرد مسلمانی تعیین شده که قبل از ظهر چهار رکعت و بعد از آن دو رکعت، و بعد از مغرب دو رکعت، و بعد از عشا دو رکعت و قبل از نماز صبح دو رکعت بخواند که در مجموع دوازده رکعت میباشند.
(53) و رکعتهای فوق «رواتب» نامیده میشوند، زیرا پیامبر رضی الله عنه اگر در خانه و شهر خود میبود، روی آنها محافظت مینمود. اما در سفر؛ بجز سنت قبل از نماز فجر و سنت وتر سایر نمازهای سنت دیگر را ترک مینمود، گفتنی است که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم در سفر و در حضر روی این دو نماز سنت مواظبت میکرد.
بهتر این است که آن دو نماز سنت در خانه (نه در مسجد) خوانده شوند.
(54) اما برگزاری آن در مسجد نیز اشکالی ندارد، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم میفرماید:
«افضل صلاة المرء في بیته إلا المکتوبة»[26].
«بجز نمازهای واجب بهتر این است که سایر نمازها در خانه برگزار شوند».
(55) مواظبت روی سنتهای رواتب راهی است برای رسیدن به بهشت ابدی؛ زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم در این خصوص میفرماید:
«من صلی اثنتی عشرة رکعة في یومه ولیلته تطوعا؛ بني الله له بیتا في الجنة»[27].
«هرکس دوازده رکعت سنت را در شبانه روز برگزار نماید، خداوند در بهشت خانهای را برای او مهیا میکند».
(56) با توجه به روایات صحیحی از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم جایز است قبل از نماز عصر چهار رکعت و قبل از مغرب دو رکعت و بعد از نماز عشا دو رکعت را برگزار نماید.
نمازهای فرض و تعداد رکعات آنها
|
نمازهای فرض |
تعداد رکعات آنها |
سنتهای رواتب |
|
نماز ظهر |
چهار رکعت |
دو رکعت قبل از ظهر و دو رکعت بعد آن و بعضی بر آناند که سنت قبل از ظهر چهار رکعت است |
|
نماز عصر |
چهار رکعت |
چهار رکعت یا دو رکعت قبل از آن خوانده میشود که رواتب نمیباشند |
|
نماز مغرب |
سه رکعت |
دو رکعت بعد از آن |
|
نماز عشا |
چهار رکعت |
دو رکعت بعد از آن |
|
نماز صبح |
دو رکعت |
دو رکعت قبل از آن |
(1) چرخاندن سر و گردن و یا چشم در نماز کراهت دارد، و نگریستن به آسمان حرام میباشد.
(2) انجام دادن حرکتهای اضافی و بیهوده در نماز مکروه میباشد.
(3) برداشتن وسایلی که جلب توجه نماید، اعم از چیزهای سنگین و رنگی در نماز کراهت دارد.
(4) گذاشتن دستها روی کمر مکروه است.
(1) صحبت کردن عمدی، اگرچه اندک نیز باشد.
(2) چرخیدن بسیار از جهت قبله.
(3) بی وضو شدن و پیدایش هر آنچه باعث وضو یا غسل گردد.
(4) حرکات پیدرپی و بدون نیاز.
(5) خندیدن، اگر چه اندک نیز باشد.
(6) اضافه کردن رکوع، سجده، قیام و یا قعود به طور عمد.
(7) سبقت از امام به طور عمد.
احکامی در خصوص سجدهی سهو در نماز
(1) هرگاه در نماز سهو نمود و رکوع، سجده، قیام و یا قعودی را اضافه نمود، باید سلام بدهد، سپس در برابر آن عمل اشتباهی که در نماز انجام داده سجدهی سهو را میبرد و دوباره سلام میدهد.
به عنوان مثال: اگر در نماز ظهر برای رکعت پنجم بلند شد، سپس کسی به او تذکر داد و یا اینکه خود به یاد آورد که اشتباه کرده، باید بدون سردادن تکبیر به خواندن تشهد (تحیات) برگردد و سلام میدهد، سپس دو سجدهی سهو میبرد و دوباره سلام میدهد، و در صورتی که تا پایان رکعت اضافی از اضافه بودن آن، اطلاع پیدا نکرد، باز دو سجدهی سهو میبرد و سلام میدهد.
هرگاه قبل از پایان نماز از روی فراموشی سلام داد، سپس بلافاصله کسی به او تذکر داد و یا اینکه خود به یاد آورد که اشتباه کرده، باید رکعات باقی مانده را از سربگیرد و بعد سلام بدهد؛ سپس سجدهی سهو را برده و دوباره سلام میدهد.
به عنوان مثال: اگر نماز ظهر را میخواند و در رکعت سوم سلام داد، سپس کسی به او تذکر داد و یا اینکه خود به یاد آورد که اشتباه کرده، باید بلافاصله رکعت چهارمی را اضافه کند و سلام بدهد؛ اما در صورتی که بعد از مدتزمانی طولانی به اشتباه خود پی برد، باید نماز را از اول اعاده نماید.
(2) هرگاه از روی فراموشی تشهد اول و یا امثال آن را ترک نمود، باید در برابر آن اشتباه، قبل از سلام دادن سجدهی سهو ببرد، اما اگر قبل از اینکه به رکن بعدی انتقال یابد، به اشتباه خود پی برد، پس باید آن را انجام دهد و هیچ حکم دیگری به او تعلق نمیگیرد، و در صورتی که قبل از رسیدن به رکن بعدی متذکر شد که اشتباه میکند، باید برگردد و آن را انجام دهد.
به عنوان مثال: هرگاه تشهد اول را فراموش کرد و برای رکعت سوم به طور کامل بلند شد، در اینصورت نباید برای تشهد برگردد، بلکه قبل از اینکه سلام بدهد، دو بار سجدهی سهو را میبرد، و در صورتی که برای تشهد بنشیند، اما از روی فراموشی تشهد را نخواند، سپس قبل از اینکه بلند شود، متذکر شد که باید تشهد بخواند، پس آن را انجام داده و هیچ حکمی به او تعلق نمیگیرد، و اگر قبل از اینکه کاملا بلند شود، به یاد آورد که باید تشهد بخواند، پس باید برای خواندن تشهد برگردد و نماز را کامل نماید. ضمنا دانشمندان گفتهاند: باید به خاطر آن حرکت اضافی که بلند شده، دو سجدهی سهو را ببرد. و خدا بهتر میداند.
(3) هرگاه در نماز مشکوک شد که آیا دو رکعت خوانده یا سه رکعت؟ و در گمان او هیچ یک از آن دو بر دیگری نمیچربید، پس باید یقین را در نظر گیرد که همان رکعت کمتر است، سپس قبل از اینکه سلام بدهد دو بار سجدهی سهو را میبرد.
به عنوان مثال: اگر در رکعت دوم نماز ظهر مشکوک شد که آیا دارد رکعت دوم را میخواند یا رکعت سوم؟ و نزد وی هیچ یک از این دو گمان بر دیگری نمیچربید، پس باید آن را به عنوان رکعت دوم قرار بدهد و نماز را ادامه دهد، سپس قبل از اینکه سلام بدهد، دو سجدهی سهو را میبرد.
(4) هرگاه مشکوک شد که آیا دو رکعت خوانده یا سه رکعت؟ و در گمانش یکی از آن دو بر دیگری میچربید، پس باید آن را در نظر بگیرد، خواه کمتر باشد یا اینکه بیشتر، و قبل از اینکه سلام بدهد دو سجدهی سهو را میبرد.
به عنوان مثال: هرگاه در رکعت دوم نماز ظهر مشکوک شد که آیا دارد رکعت دوم را میخواند یا رکعت سوم؟ و این گمان نزد او قویتر بود که رکعت سوم را میخواند، پس باید آن را به عنوان رکعت سوم قرار بدهد و نماز را کامل میخواند و سلام میدهد، سپس دو سجدهی سهو را برده و سلام میدهد.
و در صورتی که قبل از پایان نماز شک به او دست دهد، توجهی بدان نمینماید، مگر اینکه یقین حاصل نماید.
و اگر چنان بود که بسیار مشکوک میشد، پس توجهی به شک و گمان نمینماید، زیرا او به عنوان شخصی وسوسهگر شناسایی میشود.
شخص بیمار چگونه نماز میخواند؟
(1) واجب است که بیمار نمازش را ایستاده بخواند، اگر چه خمشده یا با تکیه بر دیوار یا عصایی باشد، باید ایستاده نمازش را برگزار نماید.
(2) اگر نمیتوانست ایستاده نماز را برگزار نماید، پس جایز است که نشسته نمازش را بخواند، و بهتر این است که به جای قیام و رکوع به صورت چهارزانو بنشیند.
(3) و اگر نمیتوانست نشسته نمازش را بخواند، پس رو به قبله دراز میکشد و نمازش را میخواند، و بهتر این است که روی پهلوی راست دراز بکشد؛ و در صورتی که نتوانست رو به قبله دراز بکشد، پس هرطور که توان داشته باشد نمازش را میخواند و اعادهی آن نیز بر او واجب نمیباشد.
(4) در صورتی که نتواند روی پهلو نماز بخواند، پس به پشت خوابیده و پاهایش رو به قبله میکند و نماز را برگزار مینماید، و بهتر این است که کمی سرش را بلند کند تا رو به قبله باشد، و اگر نتوانست پاهایش را رو به قبله نماید، پس هر طور که در توان داشته باشد، نمازش را برگزار مینماید و اعادهی آن نیز لازم نمیباشد.
(5) رکوع و سجدهی نماز بر شخص بیمار واجب است، اما اگر نتوانست، پس باید به قصد رکوع یا سجده سرش را تکان دهد و برای سجده سرش را پایینتر قرار میدهد، و در صورتی که توانست رکوع را ببرد، اما برای سجده مشکل داشت، پس رکوع را برده و برای سجده سرش را تکان میدهد، و اگر سجده را میتوانست اما برای رکوع مشکل داشت، پس برای رکوع سرش را تکان داده و سجده را به طور کامل انجام میدهد.
(6) و در صورتی که نتواند سرش را تکان بدهد، با چشمانش اشاره میکند، ضمنا باید برای رکوع چشمانش را کمی ببندد و برای سجده چشمانش را بیشتر از آن ببندد؛ و اما اینکه برخی از بیماران میخواهند با انگشتانشان به رکوع و سجده اشاره نمایند، صحیح نمیباشد و دلیلی از قرآن و سنت و همچنین از اقوال علما برای آن یافت نمیشود.
(7) و در صورتی که نتواند با سر و یا چشم اشاره نماید، پس باید با قلبش نماز را برگزار نماید، یعنی تکبیر را گفته و نماز را میخواند و با قلب نیت قیام، رکوع، سجده و قعود را میآورد، زیرا بنا به روایت صحیحی هر انسانی در قبال نیتش محاسبه میگردد.
(8) واجب است که شخص بیمار هر نمازی را در وقت مقرر خود برگزار نماید و تمامی وظایف هر نمازی را در حد توان انجام دهد، اما اگر انجام دادن هر نمازی در وقت مقرر برای او مشکل و سخت بود، پس میتواند نمازهای ظهر و عصر و نمازهای مغرب و عشا را با هم جمع نماید، حال فرق نمیکند که به صورت جمع تقدیم نمازش را بخواند و نماز عصر را به هنگام ظهر و نماز عشا را به هنگام مغرب بیاورد، یا به صورت جمع تأخیر بخواند و نماز ظهر را به هنگام عصر و نماز مغرب را به هنگام عشا تأخیر بیندازد، هر طور که برای او آسانتر باشد. اما نماز صبح را باید در وقت مقرر خود برگزار نماید.
در صورتی که شخص بیمار جهت معالجهی بیماری به شهر دیگری مسافرت نماید، پس نمازهای چهار رکعتی را به دو رکعت، قصر مینماید و تا روزی که به شهر خود باز میگردد، نمازش را به همین صورت میخواند[29]، خواه سفرش طولانی باشد و یا اینکه زود برگردد[30].
[1]- این رسالهای است که مفتی عام در مملکت عربی استاد عبدالعزیز بن عبدالله بن باز آن را به نگارش در آورده است.
[2]- بخاری آن را از مالک بن حویرث روایت کرده است، ش : 631
[3]- مسلم از ابوهریره روایت کرده است.
[4]- مراد از ستره گذاشتن چیز مرتفعی مانند شمشیر و امثال آن در جلو است تا اینکه از عبور دیگران ممانعت نماید.
[5]- متفق علیه. بخاری 744 ، و مسلم 598 آن را از ابوهریره روایت کردهاند. (147)
[6]- مسلم آن را از افعال عمر گزارش داده است. شرح مسلم (4/111).
[7]- بخاری (756) و مسلم (394) آن را از عباده بن صامت روایت کردهاند. (38)
[8]- بخاری (484) به نقل از عایشه.
[9]- مسلم (476) به نقل از عبدالله بن ابی ارقی
[10]- مسلم (477) (205).
[11]- بخاری (484) به نقل از عایشه.
[12]- مسلم (479) (207) به نقل از ابن عباس رضی الله عنه
[13]- بخاری (722) و مسلم (893) (223) به نقل از انس رضی الله عنه
[14]- احمد (1/371) ابوداود (850) ترمذی (284 ، 285)، ابن ماجه (898)، حاکم (1/271) که آن را از ابن عباس نقل کرده و صحیح قلمداد نموده است.
[15]- بخاری (6230) و مسلم (402) (55) به نقل از ابن مسعود رضی الله عنه .
[16]- بخاری (3370) و مسلم (406) (66) به نقل از کعب بن عجزه رضی الله عنه .
[17]- مسلم (590) (134) به نقل از ابوهریره.
[18]- بخاری (835) و مسلم (402) (55).
[19]- مسلم (752) (165)
[20]- مسلم (592) (136) به نقل از ثوبان رضی الله عنه .
[21]- بخاری (844) و مسلم (593) (137) به نقل از مغیره بن شعبه رضی الله عنه .
[22]- مسلم (594) (139) به نقل از عبدالله بن زبیر رضی الله عنه .
[23]- مسلم (597) (146) به نقل از ابوهریره.
[24]- نسائی در باب : عمل الیوم و اللیلة (123) به سند صحیح.
[25]- احمد (4/155) و ابوداود و ابن حبان در صحیح خود آن را گزارش دادهاند.
[26]- بخاری (7290) و مسلم (781) (213) به نقل از زید بن ثابت رضی الله عنه .
[27]- صحیح مسلم (728) (101) به نقل از ام حبیبه رضی الله عنها
[28]- به نقل از رسالهی ابن عثیمین
[29]- دستهای دیگر از فقها گفتهاند: در صورتی که سفر چهار روز یا کمتر ادامه داشته باشد، نماز را به صورت قصر میخواند، در غیر اینصورت جایز نیست که نماز را قصر نماید.
[30]- به نقل از رسالهی شیخ محمد بن صالح العثیمین.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر