روز جمعه روزی بزرگ است و از بزرگترین روزهای دنیا و ارزشمندترین روزهای هفته محسوب میگردد، پس با توجه به اینکه خداوند آن را بزرگ شمرده، لازم است که به عنوان روزی بزرگ بدان نگریست و کارهای نیک و صالح را در آن انجام داد و از تمامی گناهان پرهیز نمود و به طور فراوان بر پیامبر صل الله علیه و آله و سلم صلوات فرستاد، پیامبر صل الله علیه و آله و سلم در خصوص روز جمعه میفرماید:
«خير يوم طلعت عليه الشمس، يوم الجمعة، فيه خُلق آدم، وفيه أُدخل الجنة، وفيه أُخرج منها، ولا تقوم الساعة إلا في يوم الجمعة»[1].
«بهترین روزی که خورشید در آن طلوع کرده روز جمعه است، در روز جمعه آدم علیه السلام خلق شده، و در روز جمعه وارد بهشت شد، و در روز جمعه بود از بهشت بیرون شد، و در روز جمعه قیامت برپا میشود».
و ابولبابه بدری رضی الله عنه روایت کرده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«سيد الأيام يوم الجمعة، وأعظمها عند الله تعالى، من يوم الفطر، ويوم الأضحى...»[2].
«روز جمعه نزد خداوند از بزرگترین روزها محسوب میگردد و از روز عید فطر و قربان نیز بزرگتر است».
و از ابوهریره رضی الله عنه روایت شده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«من اغتسل يوم الجمعة غُسل الجنابة، ثم راح في الساعة الأولى، فكأنما قرب بدنة، ومن راح في الساعة الثانية، فكأنما قرب بقرة، ومن راح في الساعة الثالثة فكأنما قرب كبشاً أقرن، ومن راح في الساعة الرابعة فكأنما قرب دجاجة، ومن راح في الساعة الخامسة فكأنما قرب بيضة، فإذا خرج الإمام حضرت الملائكة يستمعون الذكر»[3].
«کسی که در روز جمعه غسلی مانند غسل جنابت و با همان صفات و شرایط انجام دهد، سپس به سوی مسجد برود مثل این است که یک شتر را در راه خدا قربانی کرده باشد، کسی که در ساعت دوم به مسجد برود، مثل این است که یک گاو را صدقه کرده باشد، کسی که در ساعت سوم به مسجد برود ثوابش مثل این است که یک قوچ شاخدار را قربانی نموده باشد و کسی که در ساعت چهارم به مسجد برود ثوابش مثل این است که یک مرغ را صدقه داده باشد، کسی که در ساعت پنجم برود مانند این است که یک تخم مرغ را صدقه داده باشد، همینکه امام در مسجد ظاهر گردید، فرشتگان حاضر میشوند و به ذکر و دعا و مطالب خطبه گوش فرا میدهند».
و از ابوسعید و ابوهریره رضی الله عنهما روایت شده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«إن في الجُمُعة ساعة، لا يوافقها عبدٌ مسلمٌ، يسأل الله جل جلاله فيها خيراً، إلا أعطاه إياه، وهي بعد العصر»[4].
«یک زمان و ساعتی در روز جمعه وجود دارد، هر بندهی مسلمانی در آن ساعت هر چیز خیری را از خدا بخواهد، خداوند خواستهاش را استجابت مینماید؛ گفتی است که آن ساعت و زمان بعد از نماز عصر است».
نماز جمعه واجب است، با توجه به اینکه خداوند جل جلاله در خصوص نماز جمعه میفرماید:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوۡمِ ٱلۡجُمُعَةِ فَٱسۡعَوۡاْ إِلَىٰ ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَذَرُواْ ٱلۡبَيۡعَۚ﴾ [الجمعة: ٩].
«ای مؤمنان! هنگامی كه روز آدينه برای نماز جمعه اذان گفته شد، به سوی ذكر و عبادت خدا بشتابيد و داد و ستد را رها سازيد. اين (چيزی كه بدان دستور داده میشويد) برای شما بهتر و سودمندتر است اگر متوجه باشيد».
و پیامبر صل الله علیه و آله و سلم نیز میفرماید: «لينتهينَّ أقوامٌ عنْ وَدْعِهم الجُمعات، أو ليختمن الله على قلوبهم، ثم ليكونن من الغافلين».
«آنان یا اینکه نماز جمعه را ترک نمیکنند و یا اینکه خداوند جل جلاله بر دلهایشان مهر میزند و در نهایت در ردیف غافلین قرار میگیرند».
و در روایت دیگری آمده که فرمود:
«الجمعةُ حقٌّ واجبٌ على كل مسلم في جماعة إلا أربعة: عبدٌ مملوكٌ، أو امرأة، أو صبي، أو مريض»[5].
«برپاداشتن نماز جمعه بر هر فرد مسلمانی واجب است جز چهار گروه که عبارتند از: بردهای که ملک دیگری است، زن، کودک و بیمار».
(1) غسل برای همهی کسانی که در نماز جمعه شرکت میکنند، واجب است، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«غُسْلُ الجمعة واجبٌ على كلِّ مُحْتَلِمٍ»[6].
«غسل روز جمعه بر هر مرد بالغ و عاقلی واجب است».
(2) پوشیدن لباس پاک و استفاده از عطر و هر آنچه دارای بوی خوش میباشد، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«على كل مسلمٍ الغسل يوم الجمعة، ويلبس من صالح ثيابه، وإن كان له طيب مس منه»[7].
«بر هر مسلمانی واجب است که در روز جمعه غسل نماید و بهترین لباسهایش را بپوشد و اگر عطر داشته باشد باید خود را خوشبو کند».
(3) قبل از اینکه وقت جمعه فرا رسد باید خود را به مصلی برساند، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«من اغتسل يوم الجمعة غُسل الجنابة، ثم راح في الساعة الأولى، فكأنما قرب بدنة، ومن راح في الساعة الثانية، فكأنما قرب بقرة، ومن راح في الساعة الثالثة فكأنما قرب كبشاً أقرن، ومن راح في الساعة الرابعة فكأنما قرب دجاجة، ومن راح في الساعة الخامسة فكأنما قرب بيضة، فإذا خرج الإمام حضرت الملائكة يستمعون الذكر»[8].
«کسی که در روز جمعه غسلی مانند غسل جنابت و با همان صفات و شرایط انجام دهد، سپس به سوی مسجد برود مثل این است که یک شتر را در راه خدا قربانی کرده باشد، کسی که در ساعت دوم به مسجد برود، مثل این است که یک گاو را صدقه کرده باشد، کسی که در ساعت سوم به مسجد برود ثوابش مثل این است که یک قوچ شاخدار را قربانی نموده باشد و کسی که در ساعت چهارم به مسجد برود ثوابش مثل این است که یک مرغ را صدقه داده باشد، کسی که در ساعت پنجم برود مانند این است که یک تخم مرغ را صدقه داده باشد، همینکه امام در مسجد ظاهر گردید، فرشتگان حاضر میشوند و به ذکر و دعا و مطالب خطبه گوش فرا میدهند».
(4) بعد از اینکه وارد مسجد میشود، هر اندازه که در توان داشته باشد نماز سنت را میخواند، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«لا يغتسل رجل يوم الجمعة، ويتطهر بما استطاع من طُهْرٍ، ويدّهنُ من دُهْنِه أو يَمَسُّ من طيب بيته، ثم يروح إلى المسجد لا يفرق بين اثنين، ثم يصلي ما كُتِبَ له، ثم يُنصت للإمام إذا تكلم إلا غُفِرَ له من الجمعة إلى الجمعة الأخرى ما لم يغش الكبائر»[9].
«هرکس در روز جمعه غسل نماید و در حد توان نظافت را رعایت کند و موهایش را روغن زند و خود را معطر نماید، سپس به مسجد برود و در هر نقطه که خالی باشد نمازش را بخواند، سپس ساکت نشسته و به سخنان امام گوش فرا بدهد، حتما خداوند جل جلاله از تمامی گناهان او در طول این هفته تا هفتهی دیگر درمیگزرد، اما به شرط اینکه مرتکب گناه کبیره نشده باشد».
(5) رعایت سکوت به هنگام آمدن امام و پرهیز از اینکه خود را به چیزی مشغول نماید، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«إذا قلت لصاحبك يوم الجمعة والإمام يخطب: أنصت فقد لغوت»[10].
«وقتی که امام در روز جمعه خطبهی نماز را میخواند شما اگر به رفیقت بگویید ساکت باش، شما هم کار عبث و لغوی انجام دادهاید و از ثواب جمعهات کم میشود».
و در روایت دیگری آمده که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«مَنْ مسَّ الحصى فقد لغى، ومن لغى فلا جمعة له»[11].
«هرکس خود را به چیزی مشگول نماید، پس کار عبث و لغوی را انجام داده است و هرکس کار لغوی را انجام دهد، از پاداش جمعه بیبهره میشود».
(6) اگر در هنگامی وارد مسجد شد که امام خطبه میخواند، دو رکعت نماز تحیة المسجد را به طور خلاصه میخواند، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«إذا دخل أحدكم يوم الجمعة والإمام يخطب فليركع ركعتين وليتجوز فيهما»[12].
«وقتی وارد مسجد شدید و امام خطبه را میخواند باید دو رکعت نماز را به طور خلاصه بخوانید».
(7) گام برداشتن بر نماز گزاران و از هم جدا کردن آنان کراهت دارد، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم وقتی فردی را مشاهده نمود که بر نمازگزاران قدم برمیدارد، خطاب به وی فرمود: «اجلس فقد آذیت»[13].
«بنشین، به راستی که مایهی اذیت و آزار دیگران شدید».
و در روایت دیگری آمده که فرمود: «ولا یفرق بین اثنین».
«انسان مؤمن هرگز میان دو شخص فاصله ایجاد نمیکند و آنان را از هم جدا نمیسازد».
(8) خرید و فروش بعد از اذان دوم حرام و غیر مشروع میباشد، زیرا خداوند جل جلاله میفرماید:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوۡمِ ٱلۡجُمُعَةِ فَٱسۡعَوۡاْ إِلَىٰ ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَذَرُواْ ٱلۡبَيۡعَۚ﴾ [الجمعة: ٩].
«ای مؤمنان ! هنگامی كه روز آدينه برای نماز جمعه اذان گفته شد، به سوی ذكر و عبادت خدا بشتابيد و داد و ستد را رها سازيد. اين (چيزی كه بدان دستور داده میشويد) برای شما بهتر و سودمندتر است اگر متوجه باشيد».
(9) خواندن سورهی کهف در شب و روز جمعه مستحب میباشد، با توجه به اینکه از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم روایت شده که فرمود:
«من قرأ سورة الكهف في يوم الجمعة أضاء له من النور ما بين الجمعتين»[14].
«هرکس در روز آدینه سورهی کهف را بخواند، خداوند به فاصلهی دو جمعه روشنایی را برای او مهیا میگرداند».
و سلف صالح نیز در شبانه روز جمعه این سوره را میخواندند.
(10) صلوات فرستادن بر پیامبر صل الله علیه و آله و سلم ، زیرا میفرماید:
«أكثروا عليَّ من الصلاة يوم الجمعة وليلة الجمعة، فمن فعل ذلك كُنتُ له شهيداً وشفيعاً يوم القيامة»[15].
«در شب و روز جمعه صلوات زیادی را بر من بفرستید؛ هرکس این کار را انجام دهد، در روز قیامت مرا به عنوان شاهد و شفیع خود مییابد».
(11) دعای فراوان در روز جمعه؛ زیرا روز جمعه حاوی ساعت و زمانی است که خداوند جل جلاله در آن ساعت دعاها را میپذیرد و خواستهی بندگانش را استجابت مینماید، پیامبر صل الله علیه و آله و سلم در این خصوص میفرماید:
«إن في الجُمُعة ساعة، لا يوافقها عبدٌ مسلمٌ، يسأل الله جل جلاله فيها خيراً، إلا أعطاه إياه»[16].
«یک زمان و ساعتی در روز جمعه وجود دارد، هر بندهی مسلمانی در آن ساعت هر چیز خیری را از خدا بخواهد، خداوند خواستهاش را استجابت مینماید».
راجع به آن ساعت و زمان گفتهاند که فاصلهی آمدن امام به مسجد تا برگشتن ایشان است و برخی گفتهاند بعد از نماز عصر است.
(1) منزل گزینی در شهر یا روستا؛ بنابر این، نماز جمعه در صحرا و بیابان و در سفر نیز صحیح نمیباشد، زیرا در عصر پیامبر صل الله علیه و آله و سلم جز در شهر و روستاها نماز جمعه برگزار نشد و پیامبر صل الله علیه و آله و سلم نیز به بادیهنشینان دستور نداد که نماز جمعه را برپا دارند، و با وجود اینکه مسافرتهای زیادی را طی کرده، اما در هیچ روایتی نقل نشده که ایشان نماز جمعه را خوانده باشد.
(2) مسجد؛ پس نماز جمعه در غیر ساختمان و حیاط مسجد جایز نیست، تا مسلمانان با آب و هوای گرم یا سرد و یا باران زیانمند روبرو نشوند.
(3) خطبه؛ نماز جمعه بدون خطبه صحیح نمیباشد، زیرا نماز جمعه تنها به خاطر خطبه تشریع شده است.
(4) نماز جمعه بر کسی واجب نیست که دور از آبادانی است:
کسی که منزل مسکونی او دورتر از 5/4 کیلومتری آبادیای باشد که در آن نماز جمعه برگزار میشود، نماز جمعه در حق وی واجب نمیباشد،زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرموده است:
«الجمعةُ على من سَمِعَ النداء»[17].
«جمعه بر کسی واجب است که صدای مؤذن را بشنود».
و معمولا صدای مؤذن بیش از 5/4 کیلومتر نمیگذرد.
(5) رسیدن به یک رکعت یا کمتر از نماز جمعه:
اگر کسی تنها به یک رکعت از نماز جمعه برسد، پس بعد از سلام دادن امام، بلند میشود و رکعتی دیگر را اضافه میکند و جمعهاش صحیح محسوب میشود، زیرا پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود:
«من أدرك من الصلاة ركعة، فقد أدركها كلها»[18].
«هرکس به یک رکعت نماز برسد، همانند آن است که به همهی نماز رسیده باشد».
و اما کسی که به کمتر از رکعتی اعم از سجده و امثال آن میرسد، باید بعد از سلام دادن امام، نماز ظهر یعنی چهار رکعت را بخواند.
کیفیت نماز جمعه عبارت است از اینکه امام بعد از زوال خورشید به مسجد رفته و بر منبر میرود و خطاب به مردم سلام مینماید و بعد از اینکه مینشیند، بلا فاصله مؤذن بانگ برمیدارد، سپس بعد از پایان اذان، امام بلند شده و یک خطبه را برای مردم میخواند، ضمنا باید خطبه را با حمد و ثناگویی از خداوند جل جلاله و گفتن شهادتین و صلوات بر پیامبر صل الله علیه و آله و سلم شروع نماید، سپس با صدایی بلند به پند و اندرز مردم رویی میآورد و مأمورات و منهیات خدا و رسولش را برای آنان بیان میدارد.
و باید در دل مخاطبین رغبت و رهبت را به وجود بیاورد و وعده و هشدارهای الهی را به آنها یاداوری نماید، سپس اندکی مینشیند و برای خطبهی دوم بلند میشود، سپس بعد از حمد و ثناگویی از خداوند، خطبهی دوم را با همان لهجهی خطبهی نخست و با تن صدایی ادامه میدهد که به صدای فرماندهی جنگی میماند، و بعد از اینکه خطبهی نه چندان طولانیای را ارائه میدهد، پایین آمده و مؤذن اقامهی نماز را برپا میدارد، سپس امام دو رکعت نماز را به صورت جهری میخواند. و سنت است که در رکعت نخست بعد از سورهی فاتحه سورهی «اعلی» و در رکعت دوم سورهی «غاشیه» و امثال آن را بخواند.
[1]- مسلم ، احمد و ترمذی آنرا روایت کردهاند.
[2]- احمد و ابن ماجه آنرا روایت کردهاند، و عراقی در خصوص آن گفته که سندش حسن است.
[3]- مالک و بخاری آن را روایت کردهاند.
[4]- امام احمد آنرا روایت کرده و عراقی نیز آنرا به عنوان حدیث صحیح قلمداد نموده است.
[5]- ابوداود آنرا از طارق بن شهاب روایت کرده که چیزی را از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم نشنیده است.
[8]- مالک و بخاری آن را روایت کردهاند.
[9]- بخاری آنرا روایت کرده است.
[10]- مسلم آنرا روایت کرده است.
[11]- ابو داود آنرا روایت کرده است.
[12]- مسلم آنرا روایت کرده است.
[13]- ابو داود آنرا روایت کرده است.
[14]- حاکم آنرا گزارش داده و بیان داشته که صحیح میباشد
[15]- بیهقی آنرا با سندی حسن نقل کرده است
[16]- امام احمد آنرا روایت کرده و عراقی نیز آنرا به عنوان حدیث صحیح قلمداد نموده است.
[17]- أبو داود و دارقطنی آنرا روایت کردهاند و سند آن ضعیف است.
[18]- متفق علیه.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر