اهتمام و توجه پيامبر صل الله علیه و آله و سلم به سنت‏هاى مؤكد

 

اهتمام و توجه پيامبر  صل الله علیه و آله و سلم  به سنت‏هاى مؤكد

قول عایشه  رضی الله عنها  درباره سنت‏های پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم

مسلم از عبداللَّه بن شقیق روایت نموده، که گفت: عایشه  رضی الله عنها  (را از نماز نفل و تطوع[1] پیامبر خدا  صل الله علیه و آله و سلم  پرسیدم، گفت: قبل از ظهر چهار رکعت در خانه‏ام می‏گزارد، بعد از آن بیرون می‏رفت و برای مردم نماز می‏داد، بعد از آن برمی گشت و دو رکعت نماز در خانه‏ام می‏خواند. و برای مردم نماز مغرب را امامت می‏نمود، و باز به خانه‏ام بر می‏گشت و دو رکعت نماز می‏گزارد. و نماز عشاء را برای‏شان می‏داد، و بعد از آن به خانه‏ام داخل می‏گردید و دو رکعت نماز می‏خواند. و در هنگام شب نه رکعت می‏خواند که وتر هم شامل وقت بود، در هنگام شب گاهی خیلی طولانی ایستاده نماز می‏خواند، و گاهی در شب خیلی و به صورت طولانی نشسته نماز می‏گزارد، وقتی که ایستاده قرائت می‏کرد، رکوع و سجده هم ایستاده می‏نمود[2]، و وقتی که نشسته قرائت می‏نمود، رکوع و سجده هم، نشسته می‏نمود، و وقتی فجر طلوع می‏کرد، دو رکعت نماز می‏خواند و بعد از آن بیرون می‏رفت و برای مردم نماز فجر را امامت می‏کرد[3]. مسلم این را به تنهایی روایت نموده است. این چنین در صفه الصفوه (75/1) آمده است، و ابوداود و ترمذی بعضی آن را، چنان که در جمع الفوائد (110/1) آمده، روایت کرده‏اند.

شدت اهتمام و توجه پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  به دو رکعت قبل از نماز صبح

بخاری و مسلم و غیر ایشان از عایشه  رضی الله عنها  روایت نموده‏اند که گفت: آنقدر که پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  دو رکعت صبح را محافظت می‏نمود دیگر نوافل را نمی‏نمود. و در روایتی نزد ابن خزیمه آمده: عایشه گفت: رسول خدا  صل الله علیه و آله و سلم  را آن چنان که به‌سوی دو رکعت فجر، شتابان و به سرعت می‏دیدم، به‌سوی هیچ چیز دیگری از خیر و غنیمت نمی‏دیدم[4]. این چنین در الترغیب (361/1) آمده است.

و بخاری از عایشه  رضی الله عنها  روایت نموده که: پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  چهار رکعت قبل از ظهر و دو رکعت قبل از بامداد را ترک ننموده و نمی‏گذاشت[5].

و ابوداود (259/2) از بلال  رضی الله عنه  روایت نموده که: وی نزد رسول خدا  صل الله علیه و آله و سلم  آمد، تا وی را برای نماز بامداد خبر کند، ولی عایشه  رضی الله عنها  بلال را به کاری که از وی خواست مشغول گردانید، تا اینکه سپیده صبح دمید، و صبح خوب روشن شد، آن گاه بلال برخاست و پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  را برای نماز خبر نمود، و چند بار این کار را تکرار نمود، ولی رسول خدا  صل الله علیه و آله و سلم  بیرون نشد، هنگامی که بیرون شد برای مردم نماز داد، و بلال به او خبر داد، که عایشه وی را به کاری که از وی خواست مشغول ساخت، تا این که صبح خیلی روشن شد، و در عین حال پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  در بیرون رفتن به سویش تأخیر نمود، فرمود: «من دو رکعت نماز فجر را می‏خواندم»، گفت: ای رسول خدا، تو خیلی وقت‏ها صبح را روشن نموده برآمدی، فرمود: «اگر بیشتر از آنچه صبح نمودم صبح را روشن‏تر می‏نمودم، باز هم آن دو رکعت را می‏خواندم، و آن را، بجا، درست و خوب می‏خواندم»[6]. اسناد آن، چنانکه نووی در ریاض الصالحین (ص416) گفته، حسن است.

شدت توجه و اهتمام پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  به چهار رکهت نماز قبل از فریضه ظهر

ابن ماجه از قابوس و او از پدرش روایت نموده، که گفت: پدرم نزد عایشه رفت که: کدام نماز رسول خدا  صل الله علیه و آله و سلم  نزدش محبوب‏تر بود تا برای آن مواظبت نماید؟ گفت: چهار رکعت قبل از ظهر می‏خواند، قیام را در آن‏ها طولانی می‏نمود و رکوع و سجده‌شان را نیز نیکو انجام می‏داد[7]. قابوس فرزند ابوظبیان است، ثقه دانسته شده، و ترمذی و ابن خزیمه و حاکم از وی روایت را صحیح دانسته‏اند. اما شخص ارسال شده نزد عایشه مبهم است. این چنین در الترغیب (364/1) آمده است. احمد و ترمذی از عبداللَّه بن سائب  رضی الله عنه  روایت نموده‏اند که: رسول خدا  صل الله علیه و آله و سلم  بعد از زوال آقتاب و قبل از ظهر چهار رکعت می‏خواند، و فرمود: «این ساعتی است که دروازه‏های آسمان در آن باز می‏شود، و دوست دارم که عمل صالحی در آن از من بلند شود»[8]. ترمذی می‏گوید: حدیث حسن و غریب است. این چنین در الترغیب (364/1) آمده است.

و ترمذی (ص57) از علی  رضی الله عنه  روایت نموده، که گفت: پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  قبل از ظهر چهار رکعت می‏خواند و بعد از آن دو رکعت. و هم چنان از عایشه  رضی الله عنهما  - و آن را حسن دانسته - روایت نموده که: پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  وقتی چهار رکعت را قبل از ظهر نمی‏خواند، آن‏ها را بعد از ظهر به جای می‏آورد[9].

و طبرانی در الکبیر والأوسط از ابوایوب  رضی الله عنه  روایت نموده که: هنگامی رسول خدا  صل الله علیه و آله و سلم  نزد من پایین آمد، دیدمش که بر چهار رکعت قبل از شهر مداومت می‏نمود، و فرمود: «وقتی آفتاب زوال نماید، دروازه‏های آسمان باز می‏شود، و هیچ دروازه‏ای از آن‏ها تا اینکه نماز ظهر خوانده نشود بسته نمی‏شود، و من دوست دارم، که در آن ساعت برایم خیر بلند شود»[10]. این چنین در الترغیب (364/1) و در الکنز (189/4) آمده است.

نماز پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  قبل از عصر و بعد از مغرب

ترمذی (ص58) - که آن را حسن دانسته - از علی  رضی الله عنه  روایت نموده، که گفت: پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  قبل از عصر چهار رکعت نماز می‏خواند، و در میان آن‏ها به سلام بر ملائک مقرب و مسلمانان و مؤمنانی که از آنان پیروی نموده‏اند فاصله می‏آورد[11]. و ابوداود از علی روایت نموده که: پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  قبل از عصر دو رکعت نماز می‏خواند[12]. اسناد آن، چنانکه در الریاض (ص419) آمده، صحیح است، این را ابویعلی و طبرانی در الکبیر والأوسط از میمونه  رضی الله عنها  به مثل حدیث علی روایت نموده‏اند. چنان که در المجمع (221/2) آمده است. و طبرانی در الکبیر از ابن عباس  رضی الله عنهما  روایت نموده که: پیامبر  صل الله علیه و آله و سلم  بعد از مغرب دو رکعت نماز می‏خواند، و قرائت را در آن‏ها طولانی می‏نمود، تا اندازه‏ای که اهل مسجد پراکنده می‏شدند[13]. هیثمی (230/2) می‏گوید: در این یحیی بن عبدالحمید حمّانی آمده، و ضعیف می‏باشد.

---

[1]- هدف از تطوع نمازهای سنت و نفلیست. م.

[2]- یعنی از حالت ایستادن به رکوع و سجده می‏رفت. م.

[3]- مسلم (730) ترمذی (بخشی از آن) (426).

[4]- بخاری (1163) مسلم (424).

[5]- بخاری (1182).

[6]- صحیح. ابوداوود (1257) آلبانی آن را در صحیح ابوداوود (1120) صحیح دانسته است.

[7]- سند آن ضعیف است. ابن ماجه (1156) در سند آن قابوس بن ابی ظبیان است که ضعیف است: التقریب (2/ 17) آلبانی آن را در ضعیف ابن ماجه (239) ضعیف دانسته.

[8]- حسن. احمد (3/ 411) ترمذی (478) و گفته است: حسن غریب است. آلبانی آن را در صحیح الترمذی (396) حسن دانسته است. و در صحیح الترغیب (586) صحیح دانسته است. همچنین طبرانی (4/ 203).

[9]- حسن. ترمذی (426) و آلبانی آن را حسن دانسته است.

[10]- سند آن ضعیف است. طبرانی در الکبیر (4/ 200- 203) هیثمی درباره‌ی وی سخنی نگفته است. آلبانی در صحیح الترغیب (585) می گوید: حسن لغیره است.

[11]- حسن. ترمذی (429) آلبانی آن را حسن دانسته است.

[12]- حسن. ابوداوود (1272) آلبانی آن به جز لفظ به جز لفظ «چهار کلمه» حسن دانسته است.

[13]- ضعیف. طبرانی (12/ 12، 13) در سند آن یحیی بن حمید الحمانی است که ضعیف است: المجمع (2/ 230).