کسانی که از ترکه (مال به جا مانده از میت) ارث میبرند
مستحقان ترکه سه گروهند: اصحاب فروض، عصبه و رحم.
فرضهای تعیین شده در قرآن شش نوع هستند: نصف، یک چهارم، یک هشتم، دو سوم، یک سوم و یک ششم.
1- شوهر، در صورتیکه همسرش فرزند نداشته باشد:
به دلیل فرموده خداوند متعال:
) وَلَکُم نِصفُ مَاتَرَکَ أزوَاجُکُم إن لَم یَکُن لَهُنَّ وَلَدٌ ( (اجماع: 79)
«و برای شما نصف دارایی بجای مانده همسرانتان است اگر فرزندی نداشته باشند».
2- دختر:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) وَ إن کَانَت وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصفُ ( «واگر ورثه تنها یک دختر باشد، نصف ترکه از آن اوست».
3- دختر پسر:
چون به اجماع امت دختر پسر به منزله دختر است.
ابن منذر گوید[1]: «اجماع امت بر این است که اگر میت فرزند صلبی (که از پشتخود او است) نداشته باشد، پسران پسر او بمنزله پسران او و دختران پسر او بمنزله دختران او هستند».
4 و 5- خواهر پدری و مادری و خواهر پدری:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) إنِ امرُؤٌ هَلَکَ لَیسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُختٌ فَلَهَا نِصفُ مَا تَرَکَ ( «اگر مردی فوت کرد و فرزندی نداشت و دارای خواهری بود، نصف ترکه از آن اوست».
ربع (یک چهارم) سهم دو دسته است
1- شوهر در صورتیکه همسرش فرزند داشته باشد:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَکتُم إن لَم یَکُن لَّکُم وَلَدٌ ( «و برای زنانتان یک چهارم ترکه شما است، اگر فرزندی نداشته باشید».
زنی که شوهرش فرزند داشته باشد:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) فَإنِ کَانَ لَکُم وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَکتُم ( «و اگر شما فرزندی داشتید، سهم همسرانتان یک هشتم ترکه است».
ثلثان (دو سوم) سهم چهار گروه است
1 و 2- دو دختر (و یا بیش از آن) و دو دختر پسر:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) فَإن کُنَّ نِسَاءً فَوقَ اثنَتَینِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَکَ ( «پس اگر فرزندانتان همه دختر بودند و تعدادشان (دو یا) از دو بیشتر بود دو سوم ترکه سهم ایشان است».
3 و 4- دو خواهر شقیقه (پدری و مادری) و دو خواهر پدری:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) فَإن کَانَتَا اثنَتَینِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَکَ ( «و اگر دو خواهر باقی بمانند دو سوم ترکه را به ارث میبرند».
1- مادر، اگر حجب (منع) نشده باشد:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) فَإن لَم یَکُن لَهُ وَلَدٌ وَ وَرِثَهُ أبَوَاهُ فَلأِمِّهِ الثُّلُثُ ( «و اگر مرده دارای فرزند نباشد و تنها پدر و مادر از او ارث ببرند، یک سوم ترکه به مادر میرسد».
2- دو برادر یا بیش از آن و دو خواهر مادری، یا بیشتر:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) وَإن کَانَ رَجُلٌ یُورَثُ کَلاَلَةً أوِ امرَأَةٌ وَلَهُ أخٌ أو أُختٌ فَلِکُلِّ وَاحِدٍ مِنهُمَا السُّدُسُ، فَإن کَانُوا أکثَرَ مِن ذَلِکَ فَهُم شُرَکَاءُ فِی الثُّلُثُ ( «و اگرمردی یا زنی به گونه کلاله از آنها ارث برده شد و فرزندی و پدری نداشتند) و برادر (مادری) یا خواهر (مادری) داشتند، سهم هر یک از آن دو یک ششم ترکه است و اگر بیش از آن (تعداد، یعنی یک برادرمادری و یک خواهر مادری) بودند، آنها در یک سوم با هم شریکاند».
1- مادر زمانی که میت فرزند یا برادرانی داشته باشد:
به دلیل فرموده خداوند متعال ک
) وَلأِبَوَیهِ لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَکَ إِن کَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإن لَم یَکُن لَهُ وَلَدٌ وَ وَرِثَهُ أبَوَاهُ فَلأُمِّهِ الثُّلُثُ، فَإن کَانَ لَهُ إخوَةٌ فَلأِمِّهِ السُّدُسُ ( (اجماع: 84)
«اگر مردهای دارای فرزند و پدرو مادر باشد به هر یک از پدر و مادر یک ششم ترکه میرسد و اگر مرده دارای فرزند (یا نوه) نباشد و تنها پدر ومادر ازاو ارث ببرند، یک سوم ترکه به مادر میرسد و اگر مرده (علاوه بر پدر و مادر) برادرانی (یا خواهرانی از پدر و مادر یا از یکی از آندو) داشته باشد، به مادرش یک ششم ترکه میرسد».
2- جده در صورت نبودن مادر:
ابن منذر گوید[2]: «اجماع کردهاند بر اینکه اگر میت مادر نداشته باشد، جده یک ششم ترکه را به ارث میبرد».
3- یک برادر یا خواهر مادری:
به دلیل فرموده خداوند متعال:
) وَ إن کَانَ رَجُلٌ یُورَثُ کَلاَلَةً أوِ امرَأَةٌ وَلَهُ أخٌ أو أُختٌ فَلِکُلِّ وَاحِدٍ مِنهُمَا السُّدُسُ ( (النساء: 12)
«و اگر مردی یا زنی به گونه کلاله از آنها ارث برده شد (و فرزندی و پدری نداشتند) و برادر(مادری) یا خواهر(مادری) داشتند سهم هر یک از آندو یک ششم ترکه است».
4- دختر پسر با دختر صلبی:
به دلیل حدیث ابوقیس که گفت: «از هزیل بن شرحبیل شنیدم که گفت: از ابوموسی درباره دختر و دختر پسر و خواهر سؤال شد، گفت: دختر نصف ترکه و خواهر نصف دیگر آن را به ارث میبرد، نزد ابن مسعود هم برو او هم مانند من فتوی میدهد، از ابن مسعود سؤال شد و سخن ابوموسی را برایش بازگو کردند. گفت: پس من (دراین موضوع) حق را گم کرده و از هدایت یافتهگان نیستم.
به آنچه پیامبر صل الله علیه و آله و سلم در این باره حکم کرده است، حکم میکند، و بر این اساس نصف ترکه به دختر و یک ششم آن به دختر پسر تعلق میگیرد، که این یک ششم مکمل دو سوم است، و آنچه باقی میماند به خواهر تعلق میگیرد.
نزد ابوموسی رفتیم و آنچه را که ابن مسعود گفته بود برایش بازگو کردیم، گفت: تا زمانی که این عالم شایسته در میان شما است، از من سؤال نکنید».[3]
5- خواهر پدری، با خواهر شقیقه (پدری و مادری) به قیاس بر دختر پسر با دختر صلبی، مکمل دو سوم هستند.
6- پدر زمانی که میت فرزند داشته باشد:
به دلیل فرموده خداوند متعال:
) وَلأِبَوَیهِ لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَکَ إِن کَانَ لَهُ وَلَدٌ ( (اجماع: 84)
«اگر مردهای دارای فرزند و پدر و مادر باشد به هر یک از پدر و مادر یک ششم ترکه میرسد».
ابن منذر گوید[4]: «براینکه حکم جد (پدر بزرگ) در صورت نبودن پدر مانند پدر است اجماع کردهاند».
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر