عصبه جمع عاصب است مانند طالب و طلبه، عصبه، پسران مرد و نزدیکان پدری او هستند و مقصود از آنها در اینجا کسانیاند که پس از پرداخت سهم اصحاب فروض بقیه ترکه به آنها تعلق میگیرد، واگر از ترکه برایشان باقی نماند، چیزی به آنان نمیرسد، مگر اینکه عاصب پسر باشد؛ چون پسر در هیچ حالتی، از ارث محروم نمیشود. همچنین اگر از اصحاب فروش کسی یافت نشد، عصبه تمام ترکه را به ارث میبرند:
از ابن عباس روایت است که پیامبر صل الله علیه و آله و سلم فرمود: (ألحقوا الفرائض بأهلها، فما بقی فهو لأولی رجل ذکر)[2] «سهمها را به صاحبان آن برسانید، آنچه باقی میماند مال نزدیکترین خویشاوند مرد به میت است».
و خداوند متعال میفرماید: ) وَ هُوَ یَرِثُهَا إن لَم یَکُن لَهَا وَلَدٌ ( «(واگر خواهری بمیرد و) فرزندی نداشته باشد برادر (پدری و مادری یا پدری) همه ترکه را به ارث میبرد».
در این آیه تمام ترکه به برادری که تنها است نسبت داده شده و بقیه عصبه هم بر او قیاس شده است.
عصبه دو نوعاند: عصبه نسبی و عصبه سببی:
عصبهای است که سبب آن آزادی برده باشد، به دلیل فرموده پیامبر صل الله علیه و آله و سلم : (الولاء لمن أعتق)[4] «ولاء برای کسی است که برده را آزاد کرده باشد».
و میفرماید: (الولاء لحمة کلحمة النسب)[5] «ولاء ارتباطی مانند ارتباط نسب است».
معتق (آزاد کننده برده) مرد باشد یا زن تنها در صورتی از معتوق (برده آزاد شده) ارث میبرد که عصبه نسبی نداشته باشد:
ازعبدالله بن شداد از دختر حمزه روایت است: (مات مولای وترک ابنة، فقسم رسول الله صل الله علیه و آله و سلم ماله بینی و بین ابنته، فجعل لی النصف و لها النصف)[6] «مولایم (برده آزاد شدهام) فوت کرد و دختری از خود به جای گذاشت، پیامبر صل الله علیه و آله و سلم مالش را بین من و دخترش تقسیم کرد، نصف مال را به من و نصف دیگر را به او داد».
عصبه نسبی به سه دسته تقسیم میشوند:
1- عصبه بالذات: که عبارتند از مردان وارث، بجز شوهر و فرزند مادر.
2- عصبه بالغیر: دختران و دختران پسر و خواهران شقیقه (پدر ومادری) و خواهران پدری.
پس هرکدام از اینها با برادرش، و بوسیله او عصبه میشوند، و به اندازة نصف سهم او ارث میبرند:
به دلیل فرموده خداوند متعال: ) وَ إن کَانُوا إخوَةً رِجَالاً وَ نِساءً فَلِلذَّکَرِ مِثلُ حَظِّ الأُنثَیَینِ ( «واگر برادران وخواهران با هم باشند هر مردی به اندازه سهم دو زن ارث میبرد».
3- عصبه مع الغیر: که عبارتند از خواهران با دختران:
به دلیل حدیث ابن مسعود: (و ما بقی فللأخت)[7] «و آنچه باقی میماند برای خواهر است».
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر